articlewriting1 1

Soạn bài Cảnh ngày hè – Nguyễn Trãi Văn 10: Hai câu thơ cuối cho thấy tấm lòng của Nguyễn Trãi đối với người dân thế nào?

Học tập
Soạn bài Cảnh ngày hè – Nguyễn Trãi Văn 10 : Câu 2. Trong bài thơ có những sắc tố : màu xanh của cây hoa hòe, màu đỏ của hoa lựu, hoa sen ( có cả mùi thơm của hương sen ), toàn bộ đều dưới ánh nắng chiều màu vàng ( lầu tịch dương ) … .

Câu 1. Trong bài thơ có nhiều động từ diễn tả trạng thái của cảnh ngày hè. Đó là những động từ nào? Trạng thái của cảnh được diển tả ra sao?

– Các động từ diễn tả trạng thái của cảnh tập trung trong sáu câu thơ đầu:

Hòe lục đùn đùn tán rợp dương

Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ

Hồng liên trì đã tiễn mùi hương

 Lao xao chợ cá làng ngư phủ

Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương…

– Trạng thái của cảnh ngày hè ( những từ in đậm ) được diễn đạt rất sôi động .

Câu 2. Cảnh ở đây có sự hài hòa giữa âm thanh, màu sắc, cảnh vật và con người. Anh (chị) hãy phân tích và làm sáng tỏ.

– Trong bài thơ có những sắc tố : màu xanh của cây hoa hòe, màu đỏ của hoa lựu, hoa sen ( có cả mùi thơm của hương sen ), toàn bộ đều dưới ánh nắng chiều màu vàng ( lầu tịch dương ). Bài thơ còn có những âm thanh như tiếng “ lao xao ” của “ chợ cá làng ngư phủ ”, tiếng rên rỉ ( từ cổ ; dắng dỏi ) của ve sầu nghe như tiếng đàn ( cầm ve ) từ trên lầu dưới ánh nắng chiều .
– Trong bức tranh mùa hè còn có sự hòa giải giữa cảnh vật và con người. Tuy ít nói tới con người nhưng ta vẫn thấy dấu vết, hình bóng con người rất thân thiện : những cây hòe, cây lựu, hồ sen … không phải là những thực vật hoang dã mà có sự tham gia chăm nom của bàn tay con ngưòi. Cho nên, bên cạnh những hình ảnh vạn vật thiên nhiên ấy còn thấy có cái hiên nhà ( Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ ), cái ao ( trì ) ( Hồng liên trì đã tiễn mùi hương ), và cả ngôi lầu ( Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương ). Đặc biệt, có rất nhiều âm thanh tiếng người được nghe từ xa ( Lao xao chợ cá làng ngư phủ ) …
– Các hình ảnh, sắc tố, âm thanh, mùi vị : hài hòa giữa con người với cảnh vật, là tổng thể những vẻ đẹp bình dị, thân thiện, quen thuộc của quê nhà, quốc gia con người Nước Ta .

Câu 3. Nhà thơ đã cảm nhận cảnh vật bằng những giác quan nào? Qua sự cảm nhận ấy, anh (chị) thấy nhà thơ có tấm lòng như thế nào đối với thiên nhiên.

Quảng cáo
– Nhân vật trữ tình thư thả, ngồi hóng mát. Nhà thơ tập trung chuyên sâu những giác quan thị giác, thính giác, khứu giác và cả cảm xúc nữa để quan sát cảnh vạn vật thiên nhiên. Thiên nhiên ngày hè hiện lên với những đặc trưng đơn cử bởi những cảm nhận tinh xảo. Đó là màu xanh của lá cây, màu đỏ của hoa lựu và mừi hương của loài sen. Mùa hè có tiếng ve kêu … Thiên nhiên càng hiện lên đơn cử bao nhiêu, càng đẹp bao nhiêu thì chứng tỏ tâm hồn nhà thơ càng đẹp bấy nhiêu. Một tâm hồn đẹp tươi nhất định phải xuất phát từ thế giới quan lành mạnh. Bao trùm lên từ tấm lòng yêu nước, yêu đời của Ức Trai .
– Cảnh vật rất thân mật với đời thường. Nó gắn bó với con người không lạ lẫm. Nó cũng như quả núc nắc, luống mùng tơi, bè rau muống, cây chuối, cây mía. Tất cả đã đi vào thơ của Nguyễn Trãi. Thi liệu ấy đủ miêu tả tâm hồn bình dị sang trọng và quý phái, đẹp như vạn vật thiên nhiên, nặng tình với quốc gia. Hơn nữa những động từ : hóng mát, đùn đùn, phun, tiễn … diễn tả cảnh ngày hè thật sôi động như tấm lòng sôi sục của nhà thơ .
– Nhà thơ dùng từ “ rỗi ” cũng như rỗi, nhàn. Song đây chỉ là cách nói bởi chẳng có khi nào Nguyễn Trãi cảm thấy rảnh rỗi cả, ngay những lúc về sống ở Côn Sơn ông đã bộc bạch điều này. “ Nương thân dưới mái nhà tranh tưởng yêu lúc tuổi già. Nhưng cứ nghĩ tới đám dân xanh đầu lòng lại phải lo trước. Thì ra ngôn nhàn mà tâm bất nhàn. Điều ấy Nguyễn Trãi đã bộc lộ ở hai câu thơ cuối bài .

Câu 4. Hai câu thơ cuối cho thấy tấm lòng của Nguyễn Trãi đối với người dân thế nào? Nhận xét về âm điệu kết thúc bài thơ.

– Hai câu kết miêu tả khát vọng, mong mỏi da diết của Nguyễn Trãi về đời sống thanh thản, niềm hạnh phúc của nhân dân. Nhà thơ mong mỏi có khúc đàn Nam Phong của vua Thuấn. Mỗi khi khúc đàn ấy gảy lên thì mưa thuận gió hòa, nhân dân làm ăn thuận lời, no đủ .

– Lấy chuyện xưa để nói hiện tại, tấm lòng của Nguyễn Trãi cũng mong muốn như thế. Đủ thấy tư tưởng tình cảm của Nguyễn Trãi như thế nào đối với đất nước, nhân dân. Đó là tấm lòng yêu nước thương dân đến trọn đời.

– Đồng thời câu thơ cũng có nghĩa là : Nếu có đàn Ngu ( đàn của vua Nghiêu ) sẽ gảy lên một khúc nhạc – ca tụng đời sống thái bình, nhân dân giàu đủ khắp bốn phương. Đây là lời ngợi ca sự hưng thịnh của triều đại, nhưng đồng thời cũng là lời nhắc nhở những bậc quân vương luôn chăm sóc đến nhân dân .Quảng cáo
– Nhà thơ biểu lộ niềm vui, sự ngợi ca, nhưng đồng thời cũng là niềm mong ước cho quốc gia thái bình, lời khuyên những vị vua noi gương Nghiêu, Thuấn “ rủ lòng thương mến và chăm nom muôn dân, khiến cho chỗ thôn cùng xóm vắng không có tiếng hờn giận oán cừu ” ( lời trong một bản tấu của Nguyễn Trãi ). Đó cũng chính là tư tưởng “ lấy dân làm gốc ’ của ông : “ Làm lật thuyền mới biết sức dân như nước ”. Tư tưởng đó bắt nguồn từ lời dạy của Khổng Tử : “ Dân vi bản, xã tắc vi quy, quân vi khinh ( Dân là gốc, xã tắc là quý, vua là nhẹ ) .
– Âm điệu của bài thơ có sự đổi khác : câu kết chỉ có 6 chữ ( lục ngôn ), khác với những bài kết thúc bằng câu thất ngôn. Câu lục ngôn làm cho âm điệu đang 7 chữ dồn lại trong 6 chữ .
– Tác dụng của việc kết thúc bằng câu thơ lục ngôn : xúc cảm được dồn nén, nhưng dư âm của nó lại mở ra. Bài thơ hết nhưng âm hưởng chưa hết, đó là nhờ cách kết thúc bằng câu thơ sáu chữ trong một bài thơ thất ngôn .

5. Cảm xúc chủ đạo của bài thơ. vẻ đẹp của tâm hồn Nguyên Trãi qua bài thơ.

– Bài thơ tả cảnh ngày hè, trước hết phải lấy cảm hứng từ tình yêu vạn vật thiên nhiên. Đằng sau cảm hứng chủ yếu đó, ta mới thấy lòng yêu đời, tình yêu sông nước hay khát vọng về đời sống thái bình, niềm hạnh phúc cho nhân dân
– Yêu vạn vật thiên nhiên, yêu đời sống con người và vươn tới khát vọng hoà bình niềm hạnh phúc cho nhân dân là vẻ đẹp tâm hồn và lí tưởng của Nguyễn Trãi, nhân cách của Nguyễn Trãi .
– Bài thơ sử dụng hình ảnh thân mật, bình dị, câu thơ thất ngôn xen lục ngôn, Nguyễn Trãi mang đến bức tranh vạn vật thiên nhiên đầy sức sống, khoẻ khoắn. Đó cũng chính là vẻ đẹp của niềm tin sáng sủa trong tâm hồn nhà thơ .

II. Luyện tập

 Câu 1. Vẻ đẹp của thiên nhiên và tâm hồn Nguyễn Trãi qua bài thơ.

Gợi ý :
– Vẻ đẹp vạn vật thiên nhiên :
+ Bức tranh tràn trề sắc tố. Thiên nhiên hòa giải, màu xanh của cây hòe làm điển hình nổi bật màu đỏ của hoa thạch lựu .
+ Thiên nhiên căng tràn sức sống được miêu tả sinh động bằng những động từ mạnh như “ phun ”, “ đùn đùn ”, “ giương ”, “ tiễn ”, …
+ Âm thanh của ngày hè : tiếng ve, tiếng chợ “ lao xao ” tạo nên âm thanh sôi động, rất đăc trưng nơi làng quê Nước Ta mỗi khi hè sang .
+ Âm thanh miêu tả không khí, hơi thở sôi sục của nhịp sống căng tràn trong cảnh thái bình của quốc gia .

 – Vẻ đẹp của tâm hồn Nguyễn Trãi:

+ Nguyễn Trãi là người có tấm lòng yêu vạn vật thiên nhiên, có sự cảm nhận rất là tinh xảo so với cảnh vật. Nên ông cảm nhận vạn vật thiên nhiên bằng nhiều giác quan khác nhau .
+ Tâm hồn ông giản dị và đơn giản, thanh cao, dù trong thực trạng nào cũng canh cánh nỗi lo cho dân, cho nước, ước mong cho quốc gia thái bình, nhân dân ấm no .