articlewriting1 1

PHÂN TÍCH BÀI THƠ BẾP LỬA HAY – Tài liệu text

Học tập

PHÂN TÍCH BÀI THƠ BẾP LỬA HAY

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (144.6 KB, 6 trang )

Bài 4: BẾP LỬA
A. Ki ến thức cần nhớ.
1. Tác giả
– Bằng Việt là bút danh của Nguyễn Việt Bằng, sinh năm 1941 tại Huế, nhưng quê gốc ở huyện Thạch Thất,
tỉnh Hà Tây. Bằng Việt làm thơ từ đầu những năm 1960 và thuộc thế hệ các nhà thơ trưởng thành trong thời
kì kháng chiến chống Mĩ.
– Tác phẩm chính: Hương cây – Bếp lửa (thơ in chung với Lưu Quang Vũ – 1968), Những gương mặt, những
khoảng trời (1973), đất sau mưa (thơ – 1977), Khoảng cách giữa lời (thơ – 1983). Cát sáng (thơ 1986), Bếp
lửa – Khoảng trời (thơ tuyển 1988)
– Thơ Bằng Việt, cảm xúc tinh tế, có giọng điệu tâm tĩnh trầm lắng, giàu suy tư, triết luận.
2. Tác phẩm.
a. Hoàn cảnh sáng tác : “Bếp lửa” được sáng tác năm 1963, khi BV đang là sinh viên khoa pháp lí trường
Đại học tổng hợp Ki – ép (Liên xô cũ).
b.Nội dung: Qua hồi tưởng, suy ngẫm của người cháu đã trưởng thành, bài thơ “Bếp lửa” gợi lại những kỉ
niệm đầy xúc động về người bà và tình bà cháu, đồng thời thể hiện lòng kính yêu trân trọng và biết ơn của
người cháu đối với bà và cũng là đối với gia đình, quê hương đất nước.
c. Nghệ thuật: Bài thơ đã kết hợp nhuần nhuyễn giữa biểu cảm với miêu tả, tự sự và bình luận. Thành công
của bài thơ còn ở sự sáng tạo hình ảnh bếp lửa gắn liền với hình ảnh người bà, làm điểm tựa khơi gợi mọi kỉ
niệm, cảm xúc và suy nghĩ về bà và tình bà cháu.
d. Bố cục : 3 phần:
+ Phần 1: 3 dòng đầu: hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho dòng cảm xúc hồi tưởng về bà
+ Phần 2: Từ “lên bốn tuổi” đến “niềm tin dai dẳng”: những kỉ niệm tuổi thơ và hình ảnh người bà gắn liền
với hình ảnh bếp lửa trong hồi tưởng của cháu.
+ Phần 3: Từ “lận đận đời bà đến “thiêng liêng bếp lửa”: suy ngẫm về bà và cuộc đời bà.
+ Phần 4: (4 dòng cuối): Hình ảnh bà và bếp lửa sống mãi trong tâm hồn cháu.
– Mạch cảm xúc của bài thơ rất tự nhiên, đi từ hồi tưởng đến hiện tại, từ kỉ niệm đến suy ngẫm: hình ảnh bếp
lửa gợi về những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà tám năm ròng, làm hiện lên hình ảnh bà với bao vất vả và tình
yêu thương trìu mến dành cho đứa cháu; từ kỉ niệm, đứa cháu nay đã trưởng thành suy ngẫm và thấu hiểu về
cuộc đời bà, về lẽ sống giản dị mà cao quý của bà; cuối cùng, người cháu muốn gửi niềm nhớ mong về bà.
3. Chú ý: Cần cảm nhận và thuộc một số câu thơ nói về:
– Hình tượng bếp lửa, ngọn lửa

– Hình tượng con chim tu hú
– Hình ảnh người bà nhóm lửa và đứa cháu bé thơ.
– Những câu thơ cảm thán và câu hỏi tu từ làm cho giọng thơ tha thiết bồi hồi.:
VD: ….Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
… Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?”
Hoặc: “Ôi kì lạ và thiêng liêng bếp lửa!”
“Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở:
Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?”
4. Phân tích nội dung bài thơ.
a. Những hồi tưởng về bà và tình bà cháu.
* Khổ 1 nói về bếp lửa và lòng cháu thương bà. Khi nhớ về quê hương, người ta thường nhớ về những kỉ
niệm gắn liền trong quá khứ như dòng sông, bến đò, cây đa…. Đối với Bằng Việt, sự hồi tưởng được bắt đầu
từ hình ảnh thân thương, ấm áp về bếp lửa:
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
– Ba tiếng “một bếp lửa” trở thành điệp khúc mở đầu bài thơ với giọng điêụ sâu lắng, hình ảnh quen thuộc
trong mọi gia đình. Hình ảnh bếp lửa thật ấm áp giữa cái lạnh của “chờn vờn sương sớm”, thật thân thương
với bao tình cảm “ấp iu nồng đượm”. Từ “ấp iu” vừa diễn tả công việc nhóm bếp, vừa gợi ra bàn tay kiên
nhẫn, khéo léo và tấm lòng của người nhóm bếp.( Các chữ “ấp iu”, “nồng đượm”, “chờn vờn” rất hình
tượng, gợi tả; Ấp iu: là một sáng tạo từ mới mẻ -> đó là sự kết hợp và biến thế của hai từ “ấp ủ” và “nâng
niu”. Bếp lửa ấm áp “nồng đượm” ấy còn mang tình thương chở che, ôm ấp, “ấp iu” của lòng bà)
– Hình ảnh bếp lửa, rất tự nhiên đánh thức dòng cảm xúc hồi tưởng của cháu về bà, ngưòi nhóm lửa, người
nhóm bếp mỗi sớm mai – một hình ảnh xuyên suốt bài thơ, lúc nào cũng chập chờn lay động: “Cháu thương
bà biết mấy nắng mưa”. Bếp lửa của bà là bếp lửa của một cuộc đời đã trải qua “biết mấy nắng mưa”, nghèo
khổ và vất vả. Nghĩ về bếp lửa, nhớ về bếp lửa mà trong lòng đứa cháu đi xa trào dâng một cảm xúc thương
bà mãnh liệt. Chữ “thương” dùng thật đắt qua vần thơ cảm thán, làm cho cảm xúc lan toả, thấm sâu vào hồn
người.
* Từ đó, bài thơ gợi lại cả một thời thơ ấu bên người bà ( Khổ 2,3,4)
-Kí ức đưa nhân vật trở về những năm “đói mòn đói mỏi” của nạn đói năm 1945: “cả dân tộc đói nghèo

trong rơm rạ” (Chế Lan Viên). Thành ngữ “đói mòn đói mỏi” – cái đói kéo dài làm mỏi mệt, kiệt sức, con
ngựa gầy rạc cùng với người bố đánh xe chắc cũng gầy khô…Giọng thơ trĩu xuống, nao nao lòng người đọc.
Tuy nhiên cái đói chỉ là cái cớ để nhà thơ nhớ về một tuổi thơ cay cực, thiếu thốn trăm bề:
“Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy
– Ấn tượng nhất là mùi khói bếp: “Khói hun nhèm mắt cháu. Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay”. Hai câu
thơ có giá trị biểu cảm cao. HÌnh ảnh tả thực : khói nhiều cay, khét vì củi ướt vì sương nhiều và lạnh và vừa
là hình ảnh tượng trưng: sự xúc động- nghĩ mà thương tuổi thơ gian khó, nghĩ mà cồn cào một nỗi nhớ
thương bà. Cảm xúc quá khứ hoà lẫn hiện tại và chắc hẳn cảm xúc quá khứ phải sâu sắc lắm mới có thể trỗi
dậy mạnh mẽ thế. Cho dù năm tháng trôi qua nhưng kí ức ấy trở thành một vết thương lòng đâu dễ nguôi
ngoai. Qua đó, nhà thơ khẳng định, tuổi thơ dẫu thiếu thốn vật chất nhưng không bao giờ thiếu thốn nghĩa
tình.
– Từ mùi khói bếp, nhân vật trữ tình lại nhớ về tiếng chim tu hú trong suốt tám năm ròng của tuổi thơ –
những kỉ niệm đầy ắp âm thanh, ánh sáng và những tình cảm sâu sắc xung quanh cái bếp lửa quê hương
được nhắc tới trong đoạn thơ thứ ba.
“ Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
….
+Thật là hồn nhiên, trong sáng và xúc động làm sao khi nhà thơ tâm tình với chim tu hú. Tiếng chim tu hú là
tiếng chim quen thuộc của đồng quê mỗi độ vào hè. Tiếng chim râm ran trong vườn lá, trên cánh đồng cứ
khắc khoải kêu mãi, kêu hoài, trong hiện thực đã tha thiết, tiếng chim trong nỗi nhớ như giục giã, khắc khoải
một điều gì da diết lắm, khiến lòng người trỗi dậy những hoài niệm nhớ mong: “tiếng tu hú sao mà tha thiết
thế!”. Nhà thơ đang kể chuyện về bà mà như tách hẳn ra để trò chuyện trực tiếp với bà: “bà còn nhớ không
bà…?”…. Còn gì hơn với những chi tiết tự sự xúc động như thế?
+ Âm điệu tha thiết của câu thơ còn gợi ra tình cảnh vắng vẻ, côi cút, vời vợi nhớ thương của hai bà cháu:
Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?
Câu thơ mới thấm thía làm sao, xót xa làm sao! Bà luôn bên cháu, dạy dỗ, chăm sóc cho cháu lớn lên, nuôi
dưỡng cả tâm hồn lẫn thể chất cho cháu, vậy mà bây giờ cháu cũng đi xa, để bà một mình khó nhọc.Tiếng

chim tu hú giờ đây trở thành một mảnh tâm hồn tuổi thơ để gợi nhớ gợi thương. Cháu thương bà vất vả, lo
toan, biết ngỏ cùng ai, chỉ có thể tâm tình với chim tu hú mà thôi. Như vậy, bếp lửa đánh thức kỉ niệm tuổi
thơ, ở đó lung linh hình ảnh người bà và có cả hình ảnh quê hương.
– Đặc biệt hình ảnh người bà bỗng nhiên trở nên cao lớn, vĩ đại khi Bằng Việt nhớ về những năm tháng đau
thương, vất vả, giặc tàn phá xóm làng – hoàn cảnh chung của nhiều gia đình Việt Nam trong cuộc kháng
chiến chống Pháp. “Mẹ và cha công tác bận không về”, cháu sống trong sự cưu mang, dạy dỗ của bà, sớm
có ý thức tự lập, sớm phải lo toan. Bên bếp lửa: “bà hay kể chuyện những ngày ở Huế”, “bà dạy cháu làm, bà
chăm cháu học”, bà dặn cháu đinh ninh:
“Bố ở chiến khu bố còn việc bố
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ,
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên!”
Bà là hiện thân cụ thể nhất, sinh động nhất cho hậu phương lớn. Trong nhiều gia đình Việt Nam, do nhiều
cảnh ngộ khác nhau, mà vai trò của người bà – bà nội, bà ngoại – đã thay thế vai trò của người mẹ hiền. Sống
trong những năm dài chiến tranh, thế nhưng bà vẫn vững lòng trước mọi tai hoạ, thử thách. Các từ ngữ như
“bà bảo”, “bà dạy”, “bà chăm” đã diễn tả một cách sâu sắc tấm lòng đôn hậu, tình thương bao la, sự chăm
chút của bà đối với cháu nhỏ. Chữ”bà” và chữ “cháu” được điệp lại 4 lần gợi tả tình bà cháu quấn quýt yêu
thương. Được sống trong tình thương là hạnh phúc. Người cháu trong bài thơ “bếp lửa” tuy phải sống xa cha
mẹ, tuy gặp nhiều thiếu thốn khó khăn, nhưng em thật hạnh phúc khi được sống trong vòng tay yêu thương
của bà. Vì thế cháu mới cảm thấy một cách thiết tha nồng hậu: “nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc”.
=> Tóm lại, làm nên thành công của đoạn thơ nhớ về bà, qua dòng chảy cảm xúc của nhân vật trữ tình chính
là sự kết hợp, đan cài nhuần nhuyễn với nhau giữa các yếu tố biểu cảm, miêu tả và tự sự. Đây cũng là nét
bút pháp quen thuộc của nhà thơ. Chính sự kết hợp nhuần nhị độc đáo đó khiến cho hình ảnh của bà thật
gần gũi, những mảng kí ức tuổi thơ lại hiện về sống động và chân thành, giản dị.
b. Những suy ngẫm về bà và hình ảnh bếp lửa. (Khổ 5,6)
– Từ những kỉ niệm hồi tưởng về tuổi thơ và bà, người cháu trở về hiện tại để suy ngẫm về cuộc đời và lẽ
sống của bà và cũng là để thương bà nhiều hơn, nhớ bà nhiều hơn. Hình ảnh bà luôn gắn liền vời hình ảnh
bếp lửa, ngọn lửa. Có thể nói bà là “người nhóm lửa”, lại cũng là người giữ cho ngọn lửa luôn ấm nóng và
toả sáng trong mỗi gia đình.
+ Từ “bếp lửa”, đứa cháu nghĩ về “ngọn lửa”- một hình ảnh ẩn dụ rất tráng lệ.
“Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen.

Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng”
“Bếp lửa bà nhen sớm sớm chiều chiều” không phải chỉ bằng nhiên liệu bên ngoài mà đã sáng bừng lên
thành ngọn lửa bất diệt, ngọn lửa của tình yêu thương “luôn ủ sẵn” trong lòng bà, ngọn lửa của niềm tin vô
cùng “dai dẳng”, bền bỉ và bất diệt. Ngọn lửa là những kỉ niệm lòng, niêm tìn thiêng liêng kì diệu nâng bước
cháu trên suốt chặng đường dài. Ngọn lửa là sức sống, lòng yêu thương, niềm tin mà bà truyền cho cháu.
Cùng với hình tượng “ngọn lửa”, các từ ngữ chỉ thời gian: “rồi sớm rồi chiều”, các động từ “nhen”, “ủ sẵn”,
“chứa” đã khẳng định ý chí, bản lĩnh sống của bà, cũng là của người phụ nữ Việt Nam giữa thời chiến. Điệp
ngữ “một ngọn lửa” cùng kết cấu song hành đã làm cho giọng thơ vang lên mạnh mẽ, đầy xúc động tự hào.
Tình thương, đức hi sinh, tính kiên trì nhẫn nại của bà là nguồn nhiên liệu vô tận làm bừng sáng lên ngọn lửa
vĩnh cửu truyền cảm ấy. Như thế, hình ảnh bà không chỉ là người nhóm lửa, giữ lửa mà còn là người truyền
lửa – ngọn lửa của sự sống, niềm tin cho các thế hệ nối tiếp.
+ Tám câu thơ tiếp theo là những suy nghĩ sâu sắc của nhà thơ, của đứa cháu về người bà kính yêu, về bếp
lửa trong mỗi gia đình Việt Nam chúng ta. Cuộc đời của bà nhiều “lận đận”, trải qua nhiều “nắng mưa” vất
vả. Bà cần mẫn lo toan, chịu thương chịu khó, thức khuya dậy sớm vì bát cơm, manh áo của con cháu trong
gia đình. Cảnh nghèo nên bà suốt đời vất vả. Từ “lận đận” thể hiện tấm lòng đôn hậu và đức hi sinh của bà:
Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mấy chục năm rồi đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm.
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm”
Bà đã nhóm bếp lửa trong suốt cuộc đời bà, đã trải qua nắng mưa “mấy chục năm rồi”. Bà không chỉ nhóm
bếp lửa bằng đôi bàn tay già nua, gầy guộc, mà là bằng tất cả tấm lòng đôn hậu “ấp iu nồng đượm” của bà
đối với con cháu. Điệp từ “nhóm” được nhắc đi nhắc lại 4 lần trong 4 câu thơ đan kết với những chi tiết rất
thực… có điểm chung là cùng gắn với hành động nhóm bếp, nhóm lửa của bà nhưng lại khác nhau ở những ý
nghĩa cụ thể: khi thì nhóm bếp lửa ấp iu, nồng đượm để sưởi ấm cho bà cháu qua cái lạnh buốt của sương
sớm; đến câu tiếp theo thì đã vừa nhóm bếp luộc khoai, luộc sắn cho cháu ăn đỡ đói lòng mà như còn đem
đến cho đứa cháu nhỏ cái ngọt bùi của sắn khoai, của tình yêu thương vô hạn của bà. Đến câu tiếp theo thì
lòng bà còn mở rộng hơn cùng với nồi xôi gạo mới mùa gặt là tình cảm xóm làng đoàn kết, gắn bó, chia
ngọt, sẻ bùi và đến câu thứ tư thì hoàn toàn mang nghĩa trừu tượng: nhóm dậy cả tâm tình tuổi nhỏ. Tình cảm
của bà bao la giản dị như khoai sắn và cũng đậm đà như khoai sắn.Các từ ngữ “ấp iu nồng đượm”, “yêu

thương”, “ngọt bùi”, “chung vui” thể hiện sự tinh luyện của một ngòi bút nghệ thuật, đã diễn tả thật hay tình
thương, niềm vui, sự no ấm, hạnh phúc mà bà đã mang lại cho con cháu. Bà đã “nhóm dậy cả những tâm tình
tuổi nhỏ”, nuôi dưỡng và làm bừng sáng những ước mơ, những khát vọng của đàn cháu nhỏ. Bếp lửa bà nhen
đã nhóm lên ngọn lửa của tình thương ấm áp. Chính vì thế mà nhà thơ đã cảm nhận được trong hình ảnh bếp
lửa bình dị mà thân thuộc sự kì diệu, thiêng liêng: “ÔI! Kì lạ và thiêng liêng – Bếp lửa”. Như vậy, từ ngọn
lửa của bà, cháu nhận ra cả một “niềm tin dai dẳng” về ngày mai, cháu hiểu được linh hồn của một dân tộc
vất vả, gian lao mà tình nghĩa.
c. Niềm thương nhớ của cháu:
– Đứa cháu năm xưa giờ đã trưởng thành
“ Giờ cháu đã đi xa. Có ngọn khói trăm tàu.
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả
… Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa”
– Điệp từ “trăm” mở ra một thế giới rộng lớn với những điều mới mẻ. Cháu đã được sống với những niềm
vui rộng mở, nhưng giữa “ngọn khói trăm tàu, ngọn lửa trăm nhà, cháu vẫn không thể quên bếp lửa của bà,
vẫn không nguôi nhớ thương bà…. Mỗi ngày đều tự hỏi: “sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?, mỗi ngày
đều nhớ về bà và bếp lửa của bà. Hình ảnh ấy đã trở thành kỉ niệm thiêng liêng làm ấm lòng, nâng đỡ cháu
trên những bước đường đời.
d. Bài thơ chứa đựng một ý nghĩa triết lí thầm kín: những gì là thân thiết nhất của tuổi thơ mỗi người đều
có sức toả sáng, nâng đỡ con người suốt hành trình đài rộng của cuộc đời. Tình yêu thương và lòng biết ơn
bà chính là một biểu hiện cụ thể của tình yêu thương, sự gắn bó với gia đình, quê hương, và đó cũng là sự
khởi đầu của tình yêu con người, tình yêu đất nước.
Bằng Việt đã sáng tạo hình tượng bếp lửa vừa thực vừa mang ý nghĩa tượng trưng kết hợp miêu tả, biểu
cảm, tự sự và bình luận; giọng điệu và thể thơ tám chữ phù hợp với cảm xúc hồi tưởng và suy ngẫm. Bài thơ
như ngọn lửa ấm áp toả sáng và cháy mãi trong tình cảm của người đọc.
B. Câu hỏi luyện tập
Câu 1: Hãy nêu nhận xét về hình ảnh tượng trưng của hình tượng “bếp lửa”
Gợi ý: Hình ảnh bếp lửa vốn là hình ảnh thật của bếp lửa mà ngày ngày người bà nhen lửa nấu cơm. Nhưng
bếp lửa lại trở thành hình ảnh tượng trưng, gợi lại tất cả những kỉ niệm ấm áp của hai bà cháu. Lửa thành ra
ngọn lửa tình yêu, lửa niềm tin, ngọn lửa bất diệt của tình bà cháu, tình quê hương đất nước. Bếp lửa mà
người bà ấp iu hay chính là tình yêu thương mà bà nâng niu dành tất cả cho cháu, từ việc dạy cháu làm, chăm

cháu học, bảo cháu nghe. Bếp lửa cũng là nơi bà nhóm lên tình cảm, khát vọng cho người cháu. Nhóm lửa do
đó cũng vừa có nghĩa thực, vừa có ý nghĩa tượng trưng.
Câu 2: Phân tích giá trị nghệ thuật của điệp từ “nhóm” trong khổ thơ sau
“Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương khoa sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới xẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ”
– Điệp từ “nhóm” được nhắc lại 4 lần làm toả sáng hơn nét “kì lạ” và thiêng liêng bếp lửa. Bếp lửa của
tình bà đã nhóm lên trong lòng cháu bao điều thiêng liêng, kì lạ. Từ “nhóm” đứng đầu mỗi dòng thơ mang
nhiều ý nghĩa: Từ bếp lửa của bà những gì được nhóm lên, khơi lên?
+ Khơi dậy tình cảm nồng ấm
+ Khơi dậy tình yêu thương, tình làng nghĩa xóm, quê hương
+ Khơi dậy những kỉ niệm tuổi thơ, bà là cội nguồn của niềm vui, của ngọt bùi nồng đượm, là khởi
nguồn của những tâm tình tuổi nhỏ.
=> Đó là bếp lửa của lòng nhân ái, chia sẻ niềm vui chung.
TẬP LÀM VĂN
Đề bài: suy nghĩ về bài thơ “bếp lửa” của Bằng Việt
1. Tìm hiểu đề:
– Kiểu bài: Nghị luận về một bài thơ
– Vấn đề nghị luận: tình cảm bà cháu
– Cách nghị luận: suy nghĩ: xuất phát từ sự cảm thụ cá nhân đối với bài thơ, khái quát thành những thuộc tính
tinh thần cao đẹp của con người.
2. Tìm ý :
– tình yêu quê hương nói chung trong các bài thơ đã học, đã đọc
– tình yêu quê hương với nét riêng trong bài thơ “bếp lửa” của Bằng Việt.
3. Lập dàn ý :
A. Mở bài:
– Bằng Việt là nhà thơ trẻ nổi tiếng vào những năm sáu mươi. Thơ Bằng Việt trong trẻo, mượt mà thiên về
việc khai thác những kỉ niệm và ước mơ của tuổi thơ, mà bài thơ “bếp lửa” được coi là một trong những
thành công đáng kể nhất.

– Bài thơ viết năm 1963 – khi tác giả đang là sinh viên du học tại Liên Xô. Qua dòng thơ hồi tưởng kết hợp
miêu tả, tự sự, bình luận, nhà thơ giúp ta cảm nhận được những tình cảm, cảm xúc chân thành của nhân vật
trữ tình – người cháu – và hình ảnh người bà giàu tình thương, giàu đức hi sinh.
B. Thân bài:
1. Những hồi tưởng về bà và tình bà cháu.
– Hình ảnh đầu tiên được tác giả tái hiện là h ình ảnh một bếp lửa ở làng quê Việt Nam thời thơ ấu.
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.
+ Giọng điêụ sâu lắng, hình ảnh quen thuộc – bếp lửa – ấm áp giữa cái lạnh của “chờn vờn sương sớm”, thật
thân thương với bao tình cảm “ấp iu nồng đượm”.
+ Chờn vớn: từ láy tượng hình vừa giúp ta hình dung làn sương sớm đang bay nhè nhẹ quanh bếp lửa vừa
gợi cái mờ nhoà của hình ảnh kí ức theo thời gian.
+ Ấp iu: là một sáng tạo mới mẻ của nhà thơ trẻ. Đó là sự kết hợp và biến thế của hai từ “ấp ủ” và “nâng
niu”. “Ấp iu” gợi ra bàn tay kiên nhẫn, khéo léo và tấm lòng của người nhóm bếp lửa lại rất chính xác với
công việc nhóm bếp cụ thể.
– Từ hình ảnh bếp lửa, liên tưởng tự nhiên đến người nhóm lửa, nhóm bếp – đến nỗi nhớ, tình thương với bà
của đứa cháu đang ở xa: ”Cháu thương bà biết mấy nắng mưa” > là cách nói ẩn dụ, gợi ra phần nào cuộc đời
vất vả lo toan của bà.
– Những dòng cảm xúc hồi tưởng của cháu về bà:
+ Cả một thời thơ ấu bỗng sống lại:
“Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay!
+ Kỉ niệm về thời thơ ấu (năm lên bốn tuổi) thật mạnh, sâu, thành ấn tượng ám ảnh suốt cả đời.
+ Đó là cả một tuổi thơ nhọc nhằn, gian khổ, thiếu thốn: bóng đen ghê rợn của nạn đói năm 1945: “cả dân
tộc đói nghèo trong rơm rạ” (Chế Lan Viên). Thành ngữ “đói mòn đói mỏi” – cái đói kéo dài làm mỏi mệt,
kiệt sức, con ngựa gầy rạc cùng với người bố đánh xe chắc cũng gầy khô… có mối lo giặc tàn phá xóm làng,

có những hoàn cảnh chung của nhiều gia đình Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Pháp: mẹ và cha
công tác bận không về, cháu sống trong sự cưu mang, dạy dỗ của bà, sớm có ý thức tự lập, sớm phải lo toan.
+ Ấn tượng nhất là mùi khói bếp: “Khói hun nhèm mắt cháu. Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay”-> HÌnh ảnh
tả thực : khói nhiều cay, khét vì củi ướt vì sương nhiều và lạnh và vừa là hình ảnh tượng trưng: sự xúc động-
nghĩ mà thương tuổi thơ gian khó, nghĩ mà cồn cào một nỗi nhớ thương bà.
+ Nhớ nhất vẫn là hình ảnh người bà bên bếp lửa:
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen”. Bên bếp lửa: “bà hay kể chuyện những ngày ở Huế”, “bà dạy cháu
làm, bà chăm cháu học”, bà dặn cháu đinh ninh:
“Bố ở chiến khu bố còn việc bố
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ,
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên!”
– Bếp lửa lại thức thêm một kỉ niệm tuổi thơ: Những kỉ niệm đầy ắp âm thanh, ánh sáng và những tình cảm
sâu sắc xung quanh cái bếp lửa quê hương:
“ Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
….
+ Tiếng chim tu hú là tiếng chim quen thuộc của đồng quê mỗi độ vào hè. Tiếng chim râm ran trong vườn lá,
trên cánh đồng cứ khắc khoải kêu mãi, kêu hoài, trong hiện thực đã tha thiết, tiếng chim trong nỗi nhớ như
giục giã, khắc khoải một điều gì da diết lắm, khiến lòng người trỗi dậy những hoài niệm nhớ mong: “tiếng tu
hú sao mà tha thiết thế!”. Nhà thơ đang kể chuyện về bà mà như tách hẳn ra để trò chuyện trực tiếp với bà:
“bà còn nhớ không bà…?”….
+ âm điệu tha thiết của câu thơ còn gợi ra tình cảnh vắng vẻ, côi cút, vời vợi nhớ thương của hai bà cháu:
Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa.
=> Bếp lửa đánh thức kỉ niệm tuổi thơ, ở đó lung linh hình ảnh người bà và có cả hình ảnh quê hương.
2. Những suy ngẫm về bà và hình ảnh bếp lửa.
– Từ những kỉ niệm hồi tưởng về tuổi thơ và bà, người cháu suy ngẫm về cuộc đời và lẽ sống của bà.Hình
ảnh bà luôn gắn liền vời hình ảnh bếp lửa, ngọn lửa. Có thể nói bà là “người nhóm lửa”, lại cũng là người giữ
cho ngọn lửa luôn ấm nóng và toả sáng trong mỗi gia đình. Hình ảnh bà càng hiện rõ nét cụ thể với những
phẩm chất cao quý:

+ Bà tần tảo, chịu thương chịu khó, lặng lẽ hi sinh cả một đời:
Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
………………………
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ”
+ điệp từ “nhóm” trong 4 câu thơ có điểm chung là cùng gắn với hành động nhóm bếp, nhóm lửa của bà
nhưng lại khác nhau ở những ý nghĩa cụ thể: khi thì nhóm bếp lửa ấp iu, nồng đượm để sưởi ấm cho bà cháu
qua cái lạnh buốt của sương sớm; đến câu tiếp theo thì đã vừa nhóm bếp luộc khoai, luộc sắn cho cháu ăn đỡ
đói lòng mà như còn đem đến cho đứa cháu nhỏ cái ngọt bùi của sắn khoai, của tình yêu thương vô hạn của
bà. Đến câu tiếp theo thì lòng bà còn mở rộng hơn cùng với nồi xôi gạo mới mùa gặt là tình cảm xóm làng
đoàn kết, gắn bó, chia ngọt, sẻ bùi và đến câu thứ tư thì hoàn toàn mang nghĩa trừu tượng: nhóm dậy cả tâm
tình tuổi nhỏ.
– Hình ảnh bà luôn gắn với hình ảnh bếp lửa. Trong bài thơ, có tới mười lần tác giả nhắc tới bếp lửa và hiện
diện cùng bếp lửa là hình ảnh người bà, người phụ nữ Việt Nam muôn thưở với vẻ đẹp tảo tần, nhẫn nại và
đầy yêu thương. Bếp lửa là tình bà ấm nóng, bếp lửa là tay bài chăm chút. Bếp lửa gắn với những khó khăn,
gian khổ đời bà. Ngày ngày, bà nhóm lên bếp lửa cũng là nhóm lên niềm vui, sự sống, niềm yêu thương chi
chút dành cho con cháu và mọi người. Chính vì thế mà nhà thơ đã cảm nhận được trong hình ảnh bếp lửa
bình dị mà thân thuộc sự kì diệu, thiêng liêng: “Ôi kì lạ và thiêng liêng – Bếp lửa!”
– Nhưng tác giả còn nhận ra một điều sâu xa nữa: Bếp lửa được bà nhen lên không phải chỉ bằng nhiên liệu ở
bên ngoài, mà còn chính là được nhen nhóm lên từ ngọn lửa trong lòng bà – ngọn lửa của sức sống, của lòng
yêu thương, niềm tin thầm lặng mà mãnh liệt. Bởi vậy, từ “bếp lửa”, bài thơ đã gợi đến “ngọn lửa” với ý
nghĩa trừu tượng và khái quát:
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng…
=> Như vậy, từ ngọn lửa của bà, cháu nhận ra cả một “niềm tin dai dẳng” về ngày mai, cháu hiểu được linh
hồn của một dân tộc vất vả, gian lao mà tình nghĩa. Bà không chỉ là người nhóm lửa mà còn là người truyền
lửa – ngọn lửa của sự sống, niềm tin cho các thế hệ nối tiếp.
3. Niềm thương nhớ của cháu:
– Đứa cháu năm xưa giờ đã trưởng thành
“ Giờ cháu đã đi xa. Có ngọn khói trăm tàu.

Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả
… Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa”
– Điệp từ “trăm” mở ra một thế giới rộng lớn với những điều mới mẻ. Cháu đã được sống với những niềm
vui rộng mở, nhưng giữa “ngọn khói trăm tàu, ngọn lửa trăm nhà, cháu vẫn không thể quên bếp lửa của bà,
vẫn không nguôi nhớ thương bà…. Mỗi ngày đều tự hỏi: “sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?, mỗi ngày
đều nhớ về bà và bếp lửa của bà. Hình ảnh ấy đã trở thành kỉ niệm thiêng liêng làm ấm lòng, nâng đỡ cháu
trên những bước đường đời.
C. Kết luận
– Bài thơ chứa đựng ý nghĩa triết lí thầm kín: những gì là thân thiết nhất của tuổi thơ mỗi người đều có sức
toả sáng, nâng đỡ con người suốt hành trình dài rộng của cuộc đời. Tình yêu thương và lòng biết ơn bà chính
là một biểu hiện cụ thể của tình yêu thương, sự gắn bó với gia đình, quê hương, và đó cũng là sự khởi đầu
của tình yêu con người, tình yêu đất nước.
– Bài thơ sáng tạo hình tượng bếp lửa vừa thực, vừa mang ý nghĩa biểu tượng; kết hợp miêu tả, biểu cảm, tự
sự và bình luận; giọng điệu và thể thơ tám chữ phù hợp với cảm xúc hồi tưởng, suy ngẫm.
– Bài thơ như đánh thức những kỉ niệm tuổi ấu thơ về ông bà trong mỗi người.
– Hình tượng con chim tu hú – Hình ảnh người bà nhóm lửa và đứa cháu bé thơ. – Những câu thơ cảm thán và câu hỏi tu từ làm cho giọng thơ tha thiết bồi hồi. : VD : …. Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế ! … Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bàKêu chi hoài trên những cánh đồng xa ? ” Hoặc : “ Ôi kì quặc và thiêng liêng bếp lửa ! ” “ Nhưng vẫn chẳng khi nào quên nhắc nhở : Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa ? ” 4. Phân tích nội dung bài thơ. a. Những hồi tưởng về bà và tình bà cháu. * Khổ 1 nói về bếp lửa và lòng cháu thương bà. Khi nhớ về quê nhà, người ta thường nhớ về những kỉniệm gắn liền trong quá khứ như dòng sông, bến đò, cây đa …. Đối với Bằng Việt, sự hồi tưởng được bắt đầutừ hình ảnh thân thương, ấm cúng về bếp lửa : Một bếp lửa chờn vờn sương sớmMột bếp lửa ấp iu nồng đượm – Ba tiếng “ một bếp lửa ” trở thành điệp khúc mở đầu bài thơ với giọng điêụ sâu lắng, hình ảnh quen thuộctrong mọi mái ấm gia đình. Hình ảnh bếp lửa thật ấm cúng giữa cái lạnh của “ chờn vờn sương sớm ”, thật thân thươngvới bao tình cảm “ ấp iu nồng đượm ”. Từ “ ấp iu ” vừa miêu tả việc làm nhóm bếp, vừa gợi ra bàn tay kiênnhẫn, khôn khéo và tấm lòng của người nhóm bếp. ( Các chữ “ ấp iu ”, “ nồng đượm ”, “ chờn vờn ” rất hìnhtượng, gợi tả ; Ấp iu : là một phát minh sáng tạo từ mới mẻ và lạ mắt -> đó là sự phối hợp và biến thế của hai từ “ ấp ủ ” và “ nângniu ”. Bếp lửa ấm cúng “ nồng đượm ” ấy còn mang tình thương chở che, ôm ấp, “ ấp iu ” của lòng bà ) – Hình ảnh bếp lửa, rất tự nhiên thức tỉnh dòng cảm xúc hồi tưởng của cháu về bà, ngưòi nhóm lửa, ngườinhóm bếp mỗi sớm mai – một hình ảnh xuyên suốt bài thơ, khi nào cũng chập chờn lay động : “ Cháu thươngbà biết mấy nắng mưa ”. Bếp lửa của bà là bếp lửa của một cuộc sống đã trải qua “ biết mấy nắng mưa ”, nghèokhổ và khó khăn vất vả. Nghĩ về bếp lửa, nhớ về bếp lửa mà trong lòng đứa cháu đi xa trào dâng một cảm xúc thươngbà mãnh liệt. Chữ “ thương ” dùng thật đắt qua vần thơ cảm thán, làm cho cảm xúc lan toả, thấm sâu vào hồnngười. * Từ đó, bài thơ gợi lại cả một thời thơ ấu bên người bà ( Khổ 2,3,4 ) – Kí ức đưa nhân vật quay trở lại những năm “ đói mòn đói mỏi ” của nạn đói năm 1945 : “ cả dân tộc bản địa đói nghèotrong rơm rạ ” ( Chế Lan Viên ). Thành ngữ “ đói mòn đói mỏi ” – cái đói lê dài làm mỏi mệt, kiệt sức, conngựa gầy rạc cùng với người bố đánh xe chắc cũng gầy khô … Giọng thơ trĩu xuống, nao nao lòng người đọc. Tuy nhiên cái đói chỉ là cái cớ để nhà thơ nhớ về một tuổi thơ cay cực, thiếu thốn trăm bề : “ Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khóiNăm ấy là năm đói mòn đói mỏiBố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy – Ấn tượng nhất là mùi khói bếp : “ Khói hun nhèm mắt cháu. Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay ”. Hai câuthơ có giá trị biểu cảm cao. HÌnh ảnh tả thực : khói nhiều cay, khét vì củi ướt vì sương nhiều và lạnh và vừalà hình ảnh tượng trưng : sự xúc động – nghĩ mà thương tuổi thơ gian khó, nghĩ mà cồn cào một nỗi nhớthương bà. Cảm xúc quá khứ hoà lẫn hiện tại và chắc rằng cảm xúc quá khứ phải thâm thúy lắm mới hoàn toàn có thể trỗidậy can đảm và mạnh mẽ thế. Cho dù năm tháng trôi qua nhưng kí ức ấy trở thành một vết thương lòng đâu dễ nguôingoai. Qua đó, nhà thơ chứng minh và khẳng định, tuổi thơ dẫu thiếu thốn vật chất nhưng không khi nào thiếu thốn nghĩatình. – Từ mùi khói bếp, nhân vật trữ tình lại nhớ về tiếng chim tu hú trong suốt tám năm ròng của tuổi thơ – những kỉ niệm đầy ắp âm thanh, ánh sáng và những tình cảm thâm thúy xung quanh cái bếp lửa quê hươngđược nhắc tới trong đoạn thơ thứ ba. “ Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửaTu hú kêu trên những cánh đồng xa …. + Thật là hồn nhiên, trong sáng và xúc động làm thế nào khi nhà thơ tâm tình với chim tu hú. Tiếng chim tu hú làtiếng chim quen thuộc của đồng quê mỗi độ vào hè. Tiếng chim râm ran trong vườn lá, trên cánh đồng cứkhắc khoải kêu mãi, kêu hoài, trong hiện thực đã tha thiết, tiếng chim trong nỗi nhớ như giục giã, khắc khoảimột điều gì da diết lắm, khiến lòng người trỗi dậy những hoài niệm nhớ mong : “ tiếng tu hú sao mà tha thiếtthế ! ”. Nhà thơ đang kể chuyện về bà mà như tách hẳn ra để trò chuyện trực tiếp với bà : “ bà còn nhớ khôngbà … ? ” …. Còn gì hơn với những cụ thể tự sự xúc động như thế ? + Âm điệu tha thiết của câu thơ còn gợi ra tình cảnh vắng vẻ, côi cút, vời vợi nhớ thương của hai bà cháu : Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bàKêu chi hoài trên những cánh đồng xa ? Câu thơ mới thấm thía làm thế nào, xót xa làm thế nào ! Bà luôn bên cháu, dạy dỗ, chăm nom cho cháu lớn lên, nuôidưỡng cả tâm hồn lẫn sức khỏe thể chất cho cháu, vậy mà giờ đây cháu cũng đi xa, để bà một mình khó nhọc. Tiếngchim tu hú giờ đây trở thành một mảnh tâm hồn tuổi thơ để gợi nhớ gợi thương. Cháu thương bà khó khăn vất vả, lotoan, biết ngỏ cùng ai, chỉ hoàn toàn có thể tâm tình với chim tu hú mà thôi. Như vậy, bếp lửa thức tỉnh kỉ niệm tuổithơ, ở đó lộng lẫy hình ảnh người bà và có cả hình ảnh quê nhà. – Đặc biệt hình ảnh người bà tự nhiên trở nên to lớn, vĩ đại khi Bằng Việt nhớ về những năm tháng đauthương, khó khăn vất vả, giặc tàn phá xóm làng – thực trạng chung của nhiều mái ấm gia đình Nước Ta trong cuộc khángchiến chống Pháp. “ Mẹ và cha công tác làm việc bận không về ”, cháu sống trong sự nuôi nấng, dạy dỗ của bà, sớmcó ý thức tự lập, sớm phải lo toan. Bên bếp lửa : “ bà hay kể chuyện những ngày ở Huế ”, “ bà dạy cháu làm, bàchăm cháu học ”, bà dặn cháu đinh ninh : “ Bố ở chiến khu bố còn việc bốMày có viết thư chớ kể này kể nọ, Cứ bảo nhà vẫn được bình yên ! ” Bà là hiện thân đơn cử nhất, sinh động nhất cho hậu phương lớn. Trong nhiều mái ấm gia đình Nước Ta, do nhiềucảnh ngộ khác nhau, mà vai trò của người bà – bà nội, bà ngoại – đã sửa chữa thay thế vai trò của người mẹ hiền. Sốngtrong những năm dài cuộc chiến tranh, thế nhưng bà vẫn vững lòng trước mọi tai hoạ, thử thách. Các từ ngữ như “ bà bảo ”, “ bà dạy ”, “ bà chăm ” đã diễn đạt một cách thâm thúy tấm lòng đôn hậu, tình thương bát ngát, sự chămchút của bà so với cháu nhỏ. Chữ ” bà ” và chữ “ cháu ” được điệp lại 4 lần gợi tả tình bà cháu quấn quýt yêuthương. Được sống trong tình thương là niềm hạnh phúc. Người cháu trong bài thơ “ bếp lửa ” tuy phải sống xa chamẹ, tuy gặp nhiều thiếu thốn khó khăn vất vả, nhưng em thật niềm hạnh phúc khi được sống trong vòng tay yêu thươngcủa bà. Vì thế cháu mới cảm thấy một cách thiết tha nồng hậu : “ nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc ”. => Tóm lại, làm ra thành công xuất sắc của đoạn thơ nhớ về bà, qua dòng chảy cảm xúc của nhân vật trữ tình chínhlà sự tích hợp, đan cài thuần thục với nhau giữa những yếu tố biểu cảm, miêu tả và tự sự. Đây cũng là nétbút pháp quen thuộc của nhà thơ. Chính sự tích hợp nhuần nhị độc lạ đó khiến cho hình ảnh của bà thậtgần gũi, những mảng kí ức tuổi thơ lại hiện về sôi động và chân thành, đơn giản và giản dị. b. Những suy ngẫm về bà và hình ảnh bếp lửa. ( Khổ 5,6 ) – Từ những kỉ niệm hồi tưởng về tuổi thơ và bà, người cháu trở về hiện tại để suy ngẫm về cuộc sống và lẽsống của bà và cũng là để thương bà nhiều hơn, nhớ bà nhiều hơn. Hình ảnh bà luôn gắn liền vời hình ảnhbếp lửa, ngọn lửa. Có thể nói bà là “ người nhóm lửa ”, lại cũng là người giữ cho ngọn lửa luôn ấm nóng vàtoả sáng trong mỗi mái ấm gia đình. + Từ “ bếp lửa ”, đứa cháu nghĩ về “ ngọn lửa ” – một hình ảnh ẩn dụ rất trang trọng. “ Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen. Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵnMột ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng ” “ Bếp lửa bà nhen sớm sớm chiều chiều ” không phải chỉ bằng nguyên vật liệu bên ngoài mà đã sáng bừng lênthành ngọn lửa bất diệt, ngọn lửa của tình yêu thương “ luôn ủ sẵn ” trong lòng bà, ngọn lửa của niềm tin vôcùng “ dai dẳng ”, bền chắc và bất diệt. Ngọn lửa là những kỉ niệm lòng, niêm tìn thiêng liêng kì diệu nâng bướccháu trên suốt chặng đường dài. Ngọn lửa là sức sống, lòng yêu thương, niềm tin mà bà truyền cho cháu. Cùng với hình tượng “ ngọn lửa ”, những từ ngữ chỉ thời hạn : “ rồi sớm rồi chiều ”, những động từ “ nhen ”, “ ủ sẵn ”, “ chứa ” đã khẳng định chắc chắn ý chí, bản lĩnh sống của bà, cũng là của người phụ nữ Nước Ta giữa thời chiến. Điệpngữ “ một ngọn lửa ” cùng cấu trúc song hành đã làm cho giọng thơ vang lên can đảm và mạnh mẽ, đầy xúc động tự hào. Tình thương, đức hi sinh, tính kiên trì nhẫn nại của bà là nguồn nguyên vật liệu vô tận làm bừng sáng lên ngọn lửavĩnh cửu truyền cảm ấy. Như thế, hình ảnh bà không chỉ là người nhóm lửa, giữ lửa mà còn là người truyềnlửa – ngọn lửa của sự sống, niềm tin cho những thế hệ tiếp nối đuôi nhau. + Tám câu thơ tiếp theo là những tâm lý thâm thúy của nhà thơ, của đứa cháu về người bà kính yêu, về bếplửa trong mỗi mái ấm gia đình Nước Ta tất cả chúng ta. Cuộc đời của bà nhiều “ lận đận ”, trải qua nhiều “ nắng mưa ” vấtvả. Bà cần mẫn lo toan, chịu thương chịu khó, thức khuya dậy sớm vì bát cơm, manh áo của con cháu tronggia đình. Cảnh nghèo nên bà suốt đời khó khăn vất vả. Từ “ lận đận ” biểu lộ tấm lòng đôn hậu và đức hi sinh của bà : Lận đận đời bà biết mấy nắng mưaMấy chục năm rồi đến tận bây giờBà vẫn giữ thói quen dậy sớm. Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm ” Bà đã nhóm bếp lửa trong suốt cuộc sống bà, đã trải qua nắng mưa “ mấy chục năm rồi ”. Bà không chỉ nhómbếp lửa bằng đôi bàn tay già nua, gầy guộc, mà là bằng toàn bộ tấm lòng đôn hậu “ ấp iu nồng đượm ” của bàđối với con cháu. Điệp từ “ nhóm ” được nhắc đi nhắc lại 4 lần trong 4 câu thơ đan kết với những cụ thể rấtthực … có điểm chung là cùng gắn với hành vi nhóm bếp, nhóm lửa của bà nhưng lại khác nhau ở những ýnghĩa đơn cử : khi thì nhóm bếp lửa ấp iu, nồng đượm để sưởi ấm cho bà cháu qua cái lạnh buốt của sươngsớm ; đến câu tiếp theo thì đã vừa nhóm bếp luộc khoai, luộc sắn cho cháu ăn đỡ đói lòng mà như còn đemđến cho đứa cháu nhỏ cái ngọt bùi của sắn khoai, của tình yêu thương vô hạn của bà. Đến câu tiếp theo thìlòng bà còn lan rộng ra hơn cùng với nồi xôi gạo mới mùa gặt là tình cảm xóm làng đoàn kết, gắn bó, chiangọt, sẻ bùi và đến câu thứ tư thì trọn vẹn mang nghĩa trừu tượng : nhóm dậy cả tâm tình tuổi nhỏ. Tình cảmcủa bà bát ngát giản dị và đơn giản như khoai sắn và cũng đậm đà như khoai sắn. Các từ ngữ “ ấp iu nồng đượm ”, “ yêuthương ”, “ ngọt bùi ”, “ chung vui ” bộc lộ sự tinh luyện của một ngòi bút thẩm mỹ và nghệ thuật, đã diễn đạt thật hay tìnhthương, niềm vui, sự no ấm, niềm hạnh phúc mà bà đã mang lại cho con cháu. Bà đã “ nhóm dậy cả những tâm tìnhtuổi nhỏ ”, nuôi dưỡng và làm bừng sáng những tham vọng, những khát vọng của đàn cháu nhỏ. Bếp lửa bà nhenđã nhóm lên ngọn lửa của tình thương ấm cúng. Chính vì vậy mà nhà thơ đã cảm nhận được trong hình ảnh bếplửa bình dị mà quen thuộc sự kì diệu, thiêng liêng : “ ÔI ! Kì lạ và thiêng liêng – Bếp lửa ”. Như vậy, từ ngọnlửa của bà, cháu nhận ra cả một “ niềm tin dai dẳng ” về ngày mai, cháu hiểu được linh hồn của một dân tộcvất vả, gian lao mà tình nghĩa. c. Niềm thương nhớ của cháu : – Đứa cháu năm xưa giờ đã trưởng thành “ Giờ cháu đã đi xa. Có ngọn khói trăm tàu. Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả … Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa ” – Điệp từ “ trăm ” mở ra một quốc tế to lớn với những điều mới lạ. Cháu đã được sống với những niềmvui rộng mở, nhưng giữa “ ngọn khói trăm tàu, ngọn lửa trăm nhà, cháu vẫn không hề quên bếp lửa của bà, vẫn không nguôi nhớ thương bà …. Mỗi ngày đều tự hỏi : “ sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa ?, mỗi ngàyđều nhớ về bà và bếp lửa của bà. Hình ảnh ấy đã trở thành kỉ niệm thiêng liêng làm ấm lòng, nâng đỡ cháutrên những bước đường đời. d. Bài thơ tiềm ẩn một ý nghĩa triết lí thầm kín : những gì là thân thương nhất của tuổi thơ mỗi người đềucó sức toả sáng, nâng đỡ con người suốt hành trình dài đài rộng của cuộc sống. Tình yêu thương và lòng biết ơnbà chính là một bộc lộ đơn cử của tình yêu thương, sự gắn bó với mái ấm gia đình, quê nhà, và đó cũng là sựkhởi đầu của tình yêu con người, tình yêu quốc gia. Bằng Việt đã phát minh sáng tạo hình tượng bếp lửa vừa thực vừa mang ý nghĩa tượng trưng phối hợp miêu tả, biểucảm, tự sự và phản hồi ; giọng điệu và thể thơ tám chữ tương thích với cảm xúc hồi tưởng và suy ngẫm. Bài thơnhư ngọn lửa ấm cúng toả sáng và cháy mãi trong tình cảm của người đọc. B. Câu hỏi luyện tậpCâu 1 : Hãy nêu nhận xét về hình ảnh tượng trưng của hình tượng “ bếp lửa ” Gợi ý : Hình ảnh bếp lửa vốn là hình ảnh thật của bếp lửa mà ngày ngày người bà nhen lửa nấu cơm. Nhưngbếp lửa lại trở thành hình ảnh tượng trưng, gợi lại tổng thể những kỉ niệm ấm cúng của hai bà cháu. Lửa thành rangọn lửa tình yêu, lửa niềm tin, ngọn lửa bất diệt của tình bà cháu, tình quê nhà quốc gia. Bếp lửa màngười bà ấp iu hay chính là tình yêu thương mà bà nâng niu dành toàn bộ cho cháu, từ việc dạy cháu làm, chămcháu học, bảo cháu nghe. Bếp lửa cũng là nơi bà nhóm lên tình cảm, khát vọng cho người cháu. Nhóm lửa dođó cũng vừa có nghĩa thực, vừa có ý nghĩa tượng trưng. Câu 2 : Phân tích giá trị nghệ thuật và thẩm mỹ của điệp từ “ nhóm ” trong khổ thơ sau “ Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượmNhóm niềm yêu thương khoa sắn ngọt bùiNhóm nồi xôi gạo mới xẻ chung vuiNhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ ” – Điệp từ “ nhóm ” được nhắc lại 4 lần làm toả sáng hơn nét “ kì khôi ” và thiêng liêng bếp lửa. Bếp lửa củatình bà đã nhóm lên trong lòng cháu bao điều thiêng liêng, kì khôi. Từ “ nhóm ” đứng đầu mỗi dòng thơ mangnhiều ý nghĩa : Từ bếp lửa của bà những gì được nhóm lên, khơi lên ? + Khơi dậy tình cảm nồng ấm + Khơi dậy tình yêu thương, tình làng nghĩa xóm, quê nhà + Khơi dậy những kỉ niệm tuổi thơ, bà là cội nguồn của niềm vui, của ngọt bùi nồng đượm, là khởinguồn của những tâm tình tuổi nhỏ. => Đó là bếp lửa của lòng nhân ái, san sẻ niềm vui chung. TẬP LÀM VĂNĐề bài : tâm lý về bài thơ “ bếp lửa ” của Bằng Việt1. Tìm hiểu đề : – Kiểu bài : Nghị luận về một bài thơ – Vấn đề nghị luận : tình cảm bà cháu – Cách nghị luận : tâm lý : xuất phát từ sự cảm thụ cá thể so với bài thơ, khái quát thành những thuộc tínhtinh thần cao đẹp của con người. 2. Tìm ý : – tình yêu quê nhà nói chung trong những bài thơ đã học, đã đọc – tình yêu quê nhà với nét riêng trong bài thơ “ bếp lửa ” của Bằng Việt. 3. Lập dàn ý : A. Mở bài : – Bằng Việt là nhà thơ trẻ nổi tiếng vào những năm sáu mươi. Thơ Bằng Việt trong trẻo, mềm mịn và mượt mà thiên vềviệc khai thác những kỉ niệm và tham vọng của tuổi thơ, mà bài thơ “ bếp lửa ” được coi là một trong nhữngthành công đáng kể nhất. – Bài thơ viết năm 1963 – khi tác giả đang là sinh viên du học tại Liên Xô. Qua dòng thơ hồi tưởng kết hợpmiêu tả, tự sự, phản hồi, nhà thơ giúp ta cảm nhận được những tình cảm, cảm xúc chân thành của nhân vậttrữ tình – người cháu – và hình ảnh người bà giàu tình thương, giàu đức hi sinh. B. Thân bài : 1. Những hồi tưởng về bà và tình bà cháu. – Hình ảnh tiên phong được tác giả tái hiện là h ình ảnh một bếp lửa ở làng quê Việt Nam thời thơ ấu. Một bếp lửa chờn vờn sương sớmMột bếp lửa ấp iu nồng đượmCháu thương bà biết mấy nắng mưa. + Giọng điêụ sâu lắng, hình ảnh quen thuộc – bếp lửa – ấm cúng giữa cái lạnh của “ chờn vờn sương sớm ”, thậtthân thương với bao tình cảm “ ấp iu nồng đượm ”. + Chờn vớn : từ láy tượng hình vừa giúp ta tưởng tượng làn sương sớm đang bay nhè nhẹ quanh bếp lửa vừagợi cái mờ nhoà của hình ảnh kí ức theo thời hạn. + Ấp iu : là một phát minh sáng tạo mới lạ của nhà thơ trẻ. Đó là sự phối hợp và biến thế của hai từ “ ấp ủ ” và “ nângniu ”. “ Ấp iu ” gợi ra bàn tay kiên trì, khôn khéo và tấm lòng của người nhóm bếp lửa lại rất đúng mực vớicông việc nhóm bếp đơn cử. – Từ hình ảnh bếp lửa, liên tưởng tự nhiên đến người nhóm lửa, nhóm bếp – đến nỗi nhớ, tình thương với bàcủa đứa cháu đang ở xa : ” Cháu thương bà biết mấy nắng mưa ” > là cách nói ẩn dụ, gợi ra phần nào cuộc đờivất vả lo toan của bà. – Những dòng cảm xúc hồi tưởng của cháu về bà : + Cả một thời thơ ấu bỗng sống lại : “ Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khóiNăm ấy là năm đói mòn đói mỏiBố đi đánh xe khô rạc ngựa gầyChỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháuNghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay ! + Kỉ niệm về thời thơ ấu ( năm lên bốn tuổi ) thật mạnh, sâu, thành ấn tượng ám ảnh suốt cả đời. + Đó là cả một tuổi thơ nhọc nhằn, khó khăn, thiếu thốn : bóng đen ghê rợn của nạn đói năm 1945 : “ cả dântộc đói nghèo trong rơm rạ ” ( Chế Lan Viên ). Thành ngữ “ đói mòn đói mỏi ” – cái đói lê dài làm mỏi mệt, kiệt sức, con ngựa gầy rạc cùng với người bố đánh xe chắc cũng gầy khô … có mối lo giặc tàn phá xóm làng, có những thực trạng chung của nhiều mái ấm gia đình Nước Ta trong cuộc kháng chiến chống Pháp : mẹ và chacông tác bận không về, cháu sống trong sự nuôi nấng, dạy dỗ của bà, sớm có ý thức tự lập, sớm phải lo toan. + Ấn tượng nhất là mùi khói bếp : “ Khói hun nhèm mắt cháu. Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay ” -> HÌnh ảnhtả thực : khói nhiều cay, khét vì củi ướt vì sương nhiều và lạnh và vừa là hình ảnh tượng trưng : sự xúc động-nghĩ mà thương tuổi thơ gian khó, nghĩ mà cồn cào một nỗi nhớ thương bà. + Nhớ nhất vẫn là hình ảnh người bà bên bếp lửa : Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen ”. Bên bếp lửa : “ bà hay kể chuyện những ngày ở Huế ”, “ bà dạy cháulàm, bà chăm cháu học ”, bà dặn cháu đinh ninh : “ Bố ở chiến khu bố còn việc bốMày có viết thư chớ kể này kể nọ, Cứ bảo nhà vẫn được bình yên ! ” – Bếp lửa lại thức thêm một kỉ niệm tuổi thơ : Những kỉ niệm đầy ắp âm thanh, ánh sáng và những tình cảmsâu sắc xung quanh cái bếp lửa quê nhà : “ Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửaTu hú kêu trên những cánh đồng xa …. + Tiếng chim tu hú là tiếng chim quen thuộc của đồng quê mỗi độ vào hè. Tiếng chim râm ran trong vườn lá, trên cánh đồng cứ khắc khoải kêu mãi, kêu hoài, trong hiện thực đã tha thiết, tiếng chim trong nỗi nhớ nhưgiục giã, khắc khoải một điều gì da diết lắm, khiến lòng người trỗi dậy những hoài niệm nhớ mong : “ tiếng tuhú sao mà tha thiết thế ! ”. Nhà thơ đang kể chuyện về bà mà như tách hẳn ra để trò chuyện trực tiếp với bà : “ bà còn nhớ không bà … ? ” …. + âm điệu tha thiết của câu thơ còn gợi ra tình cảnh vắng vẻ, côi cút, vời vợi nhớ thương của hai bà cháu : Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bàKêu chi hoài trên những cánh đồng xa. => Bếp lửa thức tỉnh kỉ niệm tuổi thơ, ở đó lộng lẫy hình ảnh người bà và có cả hình ảnh quê nhà. 2. Những suy ngẫm về bà và hình ảnh bếp lửa. – Từ những kỉ niệm hồi tưởng về tuổi thơ và bà, người cháu suy ngẫm về cuộc sống và lẽ sống của bà. Hìnhảnh bà luôn gắn liền vời hình ảnh bếp lửa, ngọn lửa. Có thể nói bà là “ người nhóm lửa ”, lại cũng là người giữcho ngọn lửa luôn ấm nóng và toả sáng trong mỗi mái ấm gia đình. Hình ảnh bà càng hiện rõ nét đơn cử với nhữngphẩm chất cao quý : + Bà tần tảo, chịu thương chịu khó, lặng lẽ hi sinh cả một đời : Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa … … … … … … … … … Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ ” + điệp từ “ nhóm ” trong 4 câu thơ có điểm chung là cùng gắn với hành vi nhóm bếp, nhóm lửa của bànhưng lại khác nhau ở những ý nghĩa đơn cử : khi thì nhóm bếp lửa ấp iu, nồng đượm để sưởi ấm cho bà cháuqua cái lạnh buốt của sương sớm ; đến câu tiếp theo thì đã vừa nhóm bếp luộc khoai, luộc sắn cho cháu ăn đỡđói lòng mà như còn đem đến cho đứa cháu nhỏ cái ngọt bùi của sắn khoai, của tình yêu thương vô hạn củabà. Đến câu tiếp theo thì lòng bà còn lan rộng ra hơn cùng với nồi xôi gạo mới mùa gặt là tình cảm xóm làngđoàn kết, gắn bó, chia ngọt, sẻ bùi và đến câu thứ tư thì trọn vẹn mang nghĩa trừu tượng : nhóm dậy cả tâmtình tuổi nhỏ. – Hình ảnh bà luôn gắn với hình ảnh bếp lửa. Trong bài thơ, có tới mười lần tác giả nhắc tới bếp lửa và hiệndiện cùng bếp lửa là hình ảnh người bà, người phụ nữ Nước Ta muôn thưở với vẻ đẹp tảo tần, nhẫn nại vàđầy yêu thương. Bếp lửa là tình bà ấm nóng, bếp lửa là tay bài chăm chút. Bếp lửa gắn với những khó khăn vất vả, gian nan đời bà. Ngày ngày, bà nhóm lên bếp lửa cũng là nhóm lên niềm vui, sự sống, niềm yêu thương chichút dành cho con cháu và mọi người. Chính do đó mà nhà thơ đã cảm nhận được trong hình ảnh bếp lửabình dị mà quen thuộc sự kì diệu, thiêng liêng : “ Ôi lạ mắt và thiêng liêng – Bếp lửa ! ” – Nhưng tác giả còn nhận ra một điều sâu xa nữa : Bếp lửa được bà nhen lên không phải chỉ bằng nguyên vật liệu ởbên ngoài, mà còn chính là được nhen nhóm lên từ ngọn lửa trong lòng bà – ngọn lửa của sức sống, của lòngyêu thương, niềm tin thầm lặng mà mãnh liệt. Bởi vậy, từ “ bếp lửa ”, bài thơ đã gợi đến “ ngọn lửa ” với ýnghĩa trừu tượng và khái quát : Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhenMột ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵnMột ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng … => Như vậy, từ ngọn lửa của bà, cháu nhận ra cả một “ niềm tin dai dẳng ” về ngày mai, cháu hiểu được linhhồn của một dân tộc bản địa khó khăn vất vả, gian lao mà tình nghĩa. Bà không chỉ là người nhóm lửa mà còn là người truyềnlửa – ngọn lửa của sự sống, niềm tin cho những thế hệ tiếp nối đuôi nhau. 3. Niềm thương nhớ của cháu : – Đứa cháu năm xưa giờ đã trưởng thành “ Giờ cháu đã đi xa. Có ngọn khói trăm tàu. Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả … Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa ” – Điệp từ “ trăm ” mở ra một quốc tế to lớn với những điều mới lạ. Cháu đã được sống với những niềmvui rộng mở, nhưng giữa “ ngọn khói trăm tàu, ngọn lửa trăm nhà, cháu vẫn không hề quên bếp lửa của bà, vẫn không nguôi nhớ thương bà …. Mỗi ngày đều tự hỏi : “ sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa ?, mỗi ngàyđều nhớ về bà và bếp lửa của bà. Hình ảnh ấy đã trở thành kỉ niệm thiêng liêng làm ấm lòng, nâng đỡ cháutrên những bước đường đời. C. Kết luận – Bài thơ tiềm ẩn ý nghĩa triết lí thầm kín : những gì là thân thương nhất của tuổi thơ mỗi người đều có sứctoả sáng, nâng đỡ con người suốt hành trình dài dài rộng của cuộc sống. Tình yêu thương và lòng biết ơn bà chínhlà một bộc lộ đơn cử của tình yêu thương, sự gắn bó với mái ấm gia đình, quê nhà, và đó cũng là sự khởi đầucủa tình yêu con người, tình yêu quốc gia. – Bài thơ phát minh sáng tạo hình tượng bếp lửa vừa thực, vừa mang ý nghĩa hình tượng ; tích hợp miêu tả, biểu cảm, tựsự và phản hồi ; giọng điệu và thể thơ tám chữ tương thích với cảm xúc hồi tưởng, suy ngẫm. – Bài thơ như thức tỉnh những kỉ niệm tuổi ấu thơ về ông bà trong mỗi người .