articlewriting1 1

Phân tích bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng

Học tập
Lựa chọn câu để xem giải thuật nhanh hơn- Câu thơ nhắc nhớ lại ý nguyện, quyết tâm ra đi một thời của đoàn quân Tây Tiến : “ người đi không hẹn ước ”, còn là sự tiếc thương những đồng đội đã hi sinh “ thăm thẳm một chia lìa ” .- Nhận xét : Thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ nhưng đầy rẫy những gian truân, đó chính là những thử thách so với những người lính Tây Tiến trên chặng đường hành quân .

– Hình ảnh bi hùng về người lính Tây Tiến “dãi dầu không bước nữa”, “gục lên súng mũ bỏ quên đời”: có thể hiểu hai câu thơ đơn thuần miêu tả khoảnh khắc nghỉ ngơi của người lính sau cuộc hành quân dài, cũng có thể hiểu đó là sự nghỉ ngơi vĩnh viễn.

+ Hình ảnh “ súng ngửi trời ” bộc lộ tầm cao của núi non mà người lính phải vượt qua nhưng cũng có cái hóm hỉnh của người lính trong đó .

Bài mẫu

Bài tham khảo số 1

 Bài làm

Cuộc kháng chiến chống Pháp đi qua để lại những dâu ấn không hề phai mờ trong tâm hồn dân tộc bản địa. Đó là điểm quy tụ của muôn triệu tấm lòng yêu nước thiên nhiên và môi trường thử thách niềm tin chiến đấu ngoan cường, quật cường của nhân dân ta. Cuộc kháng chiến còn làm phát sinh biết bao hình ảnh đẹp mà đẹp nhất là hình ảnh người lính. Bên cạnh những bài thơ nổi tiếng một thời như Đồng chí của Chính Hữu, Nhớ của Hồng Nguyên …. Tây Tiến của Quang Dũng là một thi phẩm rực rỡ. Đoàn quân Tây Tiến quy tụ một lực lượng phần đông đủ mọi những tầng lớp người trẻ tuổi từ khắp phố phường Thành Phố Hà Nội. Có nhiều người trẻ tuổi học viên thuộc những tầng lớp tri thức tiểu tư sản vừa rời trang sách nhà trường để tham gia vào cuộc chiến đấu của dân tộc bản địa. Tất cả những con người ấy ra đi với lí tưởng chung của dân tộc bản địa là chiến đấu bảo vệ độc lập, tự do của Tổ quốc. Họ ra đi không hẹn ngày trở lại chiến đấu với mục tiêu “ Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh ” Cái ảnh thần ấy là hào khí của cả một thế hệ, đã từng được phản ánh trong một bài hát thời đó :
Đoàn Vệ quốc quân một lần ra đi ,
Nào có sá chi đâu ngày quay trở lại .
Trong đoàn người nô nức lên đường đi chiến đấu, trong hàng ngũ những người trẻ tuổi tri thức ngày ngày hôm qua có khi là những tự vệ chiến đấu trên phố phường, chiến lũy TP. Hà Nội, mà ngày hôm nay đã xuất hiện trong đoàn quân Tây Tiến, thấp hoáng Open một khuôn mặt : Quang Dũng, tác giả của bài thơ. Như bao người trẻ tuổi tri thức của TP.HN ngày ấy, Quang Dũng cũng háo hức gia nhập đoàn quân Tây Tiến với một niềm mê hồn của tuổi trẻ và một chút ít lãng mạn của những người người trẻ tuổi “ nho sĩ quý tộc ” ảnh hưởng tác động trong Chinh phụ ngâm :
Giã nhà đeo bức chiến bào
hay
Gieo Thái Sơn nhẹ tựa hồng mao .
Cũng chính do đó mà những người trẻ tuổi như Quang Dũng chuẩn bị sẵn sàng gật đầu mọi khó khăn, hi sinh để chiến đấu đến ngày thắng lợi sau cuối. Vào Tây Tiến, Quang Dũng cùng sống và chiến đấu một thời hạn với đơn vị chức năng này và sau đó chuyển sang đơn vị chức năng khác. Một ngày ngồi ở Phù Lưu Chanh, Quang Dũng nhớ về những người đồng đội, nhớ về những tháng ngày chiến đâu gian truân nhưng hào hùng, nhớ đơn vị chức năng cũ, nhớ những con đường hành quân mà ông cùng đơn vị chức năng từng đi qua. Nỗi nhớ ấy dần lớn lên trong Quang Dũng, bật ra thành hai câu thơ :
Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi !
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi .
Cuộc sống chiến đấu của Tây Tiến cùng những nơi mà đơn vị chức năng đã đi qua hẳn là những kỉ niệm rất là sâu đậm trong tâm hồn nhà thơ. Hẳn một phần quãng đời Quang Dũng gắn bó với Tây Tiến là đời sống hoạt động giải trí trong vùng rừng núi. Bởi thế, nhà thơ nhớ về Tây Tiến là nhớ ngay về sông Mã, nhớ về rừng núi với bao kỉ niệm vui buồn, ấn tượng về một miền rừng núi khắc nghiệt đã để lại trong tâm hồn nhà thơ dấu ấn chẳng phai mờ. Vì thế, Quang Dũng nhớ về những tháng ngày đã qua với một tình cảm yêu thương lắm nhưng chẳng biết gọi lên đúng mực nỗi nhớ ấy. ” Nhớ chơi vơi ! ” miêu tả một nỗi nhớ không có hình, không có lượng nhưng hình như rất nặng và mênh mang đầy ắp. Cái tâm trạng nhớ ấy ta đã phát hiện không chỉ một lần trong ca dao :
Ra về nhớ bạn chơi vơi
hoặc :
Nhớ ai bổi hổi bồi hồi ,
Như đứng đống lửa, như ngồi đống than .
Quang Dũng lấy nỗi nhớ trong ca dao để tượng trứng thêm cho nỗi nhớ chơi vơi của mình, thật là cụ thể đắt giá ! Ngay từ đầu bài thơ, ông đã miêu tả vùng rừng núi ấy thiết tha như thế làm cho người đọc chú ý quan tâm ngay. Nhớ Tây Tiến, nhớ về sông Mã và núi rừng trùng điệp, nhớ con đường hành quân :
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi
Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa bờ .
Con đường hành quân điệp trùng với bao cái khắc nghiệt, kinh hoàng của mỗi vùng rừng biên ải. Đọc đoạn thơ, chưa cần suy ngẫm nội dung bên trong, tất cả chúng ta đã hoàn toàn có thể tưởng tượng ra con đường mà Quang Dũng miêu tả. Kết cấu đọan thơ cứ thanh bằng thanh trắc đan chéo nhau, trải dài ra miên man, vô tận như con đường xa thẳm lồi lõm. Nhạc điệu dịu dàng êm ả, triền miên. Đoàn quân Tây Tiến đi trong lớp sương dày của núi rừng, tổng thể lộng lẫy trong lớp sương khói mờ ảo, như thực, như mộng. Thế nhưng, mỗi địa điểm đều gợi lên trong người đọc về hình ảnh của một xứ lạ, phương xa ; nếu ta chỉ thử thay Sài Khao bằng một tên gọi khác là lớp sương huyền ảo ấy tan biến ngay. Đoàn quân Tây Tiến cất bước, trên con đường xa vạn dặm, với cái trắc trở, nhấp nhô của con đường. Đã dốc lên khúc khuỷu mà còn dốc thăm thẳm, đã ngàn thước lên cao rồi lại ngàn thước xuống thì đúng là đến độ cao chất ngất, ngoằn ngoèo khó đi. Tất cả những đặc thù ấy miêu tả nổi khó khăn vất vả của đoàn quân Tây Tiến khi hành quân. Nó ghi lại ấn tượng về một miền rừng núi thật là kinh hoàng và khắc nghiệt. Quang Dũng có những cách dùng từ rất tinh xảo mà cũng rất là tinh nghịch : núi cao chạm mây nối thành cồn heo hút, và để miêu tả chiều cao của núi thì chỉ ba chữ súng ngửi trời nghe thật ngộ nghĩnh. Phải chăng đó là cách gọi của lính mà Quang Dũng ghi lại với tư cách một người trong cuộc ? Dù sao, qua những từ ngữ, chi tiết cụ thể và cách phối hợp thanh điệu của đoạn thơ cũng đã vẽ lên trước mát ta hình ảnh một miền rừng núi mà đoàn quân Tây Tiến đã từng đi qua. Có những câu thơ dùng toàn vần bằng rất hay :
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi
Sau khi ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống người chiến sỹ Tây Tiến như đứng trên núi cao mà nhìn xuống thung lũng phủ kín trong màn mưa. Những ngôi nhà như đang trôi bồng bềnh trong làn mưa trắng. Thanh bằng của từng chữ trải ra, mênh mang, diễn đạt cái màn mưa phủ giăng thung lũng. Rừng núi trùng, ấn tượng về miền rừng núi cũng thật là khắc nghiệt và kinh hoàng :
Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người .
Chỉ hai câu thơ thôi mà gieo vào lòng ta toàn bộ những sự khắc nghiệt của miền rừng núi này – một miền núi rừng âm u với thú dữ đe doạ con người. Hai chữ Mường Hịch đi với nhau nghe nặng như chân cọp. Có một điều kì quặc là nếu ta thay địa điểm này bằng hai chữ khác như Châu Thuận ví dụ điển hình, thì hiệu lực thực thi hiện hành câu thơ sẽ giảm sút ngay. Qua sự miêu tả của Quang Dũng, một vùng núi rừng biên ải hiện lên với tổng thể sự khắc nghiệt, kinh hoàng của vạn vật thiên nhiên. Đó là những khó khăn vất vả mà người chiến sỹ Tây Tiến phải vượt qua trên con đường hành quân. Cái trắc trở, gian lao cùa con đường Tây Tiến chợt làm tất cả chúng ta nhớ đến câu thơ của Lí Bạch :
Thục đạo chi nan, nan ư thướng thanh thiên .
( Đường xứ Thục khó đi, khó hơn lên tận trời xanh ) .

   Đó là tất cả những gian khổ, nguy hiểm do thiên nhiên đem đến mà người chiến sĩ Tây Tiến phải chịu đựng.

Anh bạn dãi dầu không bước nữa
Gục lên súng mũ, bỏ quên đời !
Quang Dũng nói cái thực trên con đường Tây Tiến. Bao người chiến sỹ đã nằm lại trên con đường hành quân. Có một điều lạ làm toả sáng cả ý thơ là người lính Tây Tiến đến lúc gục xuống vẫn nỗ lực trong tư thế của người lính, chết rồi nhưng súng mũ vẫn còn đó, hành trang của người chiến sỹ vẫn còn trong tư thế liên tục cuộc hành trình dài. Bao cảnh gian nan khó khăn vất vả, khắc nghiệt kinh hoàng của con đường hành quân, của vạn vật thiên nhiên xứ lạ đã thử thách người chiến sỹ Tây Tiến một cách ghê gớm. Có những người lính đã vượt qua được, và cũng không ít những người phải nằm lại phía sau. Người lính dãi dầu qua mưa nắng, đi từ khó khăn vất vả này đến gian nan khác, chịu hết thử thách này đến thử thách thác mà có vẻ như vẫn chẳng nể hà ; đến khi kiệt sức phải gục xuống thì cũng cố gắng nỗ lực gục xuống trong tư thế của người chiến sỹ .
Cho dù Quang Dũng có nói sự thực về một vùng rừng núi che lấp con người, nhưng chính những phẩm chất cao đẹp của người chiến sỹ đã đưa họ bay lên, vượt lên trên cái khó khăn và thiếu thốn. Quang Dũng là một người trong cuộc, rừng là chiến sỹ Tây Tiến, chính vì thế mà nhà thơ viết về đời sống khó khăn của người chiến sỹ Tây Tiến một cách rất là cảm động. Cái khắc nghiệt, khổ và kinh hoàng của một miền biên ải, những gian nan mà người chiến sỹ Tiến phải chịu đựng và những ấn tượng không thể nào quên. Quang Dũng về người lính Tây Tiến không như những nhà thơ khác ; ông nói thật về sự khổ, hi sinh của người lính một thời. Thế nhưng, hình ảnh anh bộ đội Tây Tiến không vì vậy mà trở nên uỷ mị, ngược lại càng thêm cao đẹp hơn. Miêu tả nét chiến sỹ với cái bi, nhưng là “ bi tráng ”. Nói cái khó khăn để tôn vinh thắng lợi nói hi sinh để nâng hình ảnh người lính lên một tầm cao thời đại cũng là một cách “ vẽ mây nảy trăng ” trong hội hoạ vậy. Bởi thắng lợi có giá trị gì khi thắng lợi thuận tiện, không có hi sinh ? Và hình ảnh người lính sẽ không thật cao đẹp nếu họ không trải qua những thử thách khó khăn của đời sống chiến đấu khắc nghiệt .
Lao xao sóng vỗ ngọn tùng
Gian nan là nợ anh hùng phải vay .
Đó là một lời đúc rút kinh nghiệm tay nghề về giá trị cùa thắng lợi, giá trị cả phẩm chất con người. Giữa bao cái khó khăn, khắc nghiệt đã thành ấn tượng niềm vui, dù rất ít, càng đáng nhớ hơn :
Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói ….
Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa .
Hình như để trả trạng thái tâm hồn tất cả chúng ta về thế cân đối sau khi chùng xuống trước đời sống chiến đấu của người chiến sỹ Tây Tiến, Quang Dũng hồi tưởng lại nhiều hình ảnh vui, ấm cúng. Khói nhà bếp, mùi thơm cơm nếp gợi cái ấm cúng của đời sống thanh thản, niềm hạnh phúc. Sức nóng của nó đủ làm tâm hổn dần ấm lại sau những phút giây tận mắt chứng kiến những khó khăn của người lính, đuốc hoa là hình ảnh có sức khơi gợi, gợi cho ta cái cảm xúc vui tươi như đang tận mắt chứng kiến liên hoan đông vui. Hai liếng kìa em vừa ngỡ ngàng, vừa sung sưc nó diễn cả tâm hồn của người chiến sỹ Tây Tiến. Trong cả đoạn thơ dìu dặt thành tiếng nhạc, tiếng khèn, phảng phất hình ảnh vui vẻ của đời sống ) bình như chẳng biết đến chiến ưanh. Hình ảnh nhạc về Viên Chăn xây hồn là hình ảnh đẹp, thơ mộng, miêu tả tâm hồn đa dạng chủng loại của người lính Tây Tiến. Họ tổ chức triển khai hội vui, sau bao thử thách khắc nghiệt của núi rừng kinh hoàng. Và mặc dầu biết rằng sẽ còn liếp tục chịu đựng những gian nan, hi sinh, người lính Tây Tiến vẫn múa hát, đùa vui, vẫn sáng sủa yêu đời. Có thể chỉ ngày hôm sau một người nào đó trong số họ phải nằm lại nơi núi rừng u tịch, nhưng ngày hôm nay làm hồn họ vẫn mộng mơ, mơ đến những hình ảnh đẹp của thi và hoạ, xây hồn thơ. Và như vậy, họ chuẩn bị sẵn sàng tiếp đón mọi thử thách tiếp theo, coi đó như một việc thông thường mà đời lính phải đồng ý. Không lên gân, không khiên cưỡng, mọi khó khăn hi sinh so với người lính là chuyện binh thường và tất yếu, thế cho nên mà họ vẫn sáng sủa, vẫn yêu đời, vẫn sống với lâm hồn tươi tắn, tươi mát. Cũng vậy mà người lính Tây Tiến hoàn toàn có thể vẫn nhớ một dáng thuyền độc mộc, hoặc một bông hoa trên dòng nước lũ. Những hình ảnh rất thông thường ấy, ngỡ rằng sau bao sự thử thách về ý thức, người lính sẽ quên đi. Nhưng không, họ vẫn nhớ. Những hình ảnh ấy in sâu vàu tâm hồn ngựời lính Tây Tiến, là nguồn động viên thúc giục họ chiến đấu, dù liên tục đảm nhiệm những thử thách mới :
Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ TP.HN dáng kiều thơm của đoàn quân không mọc tóc ! Có cách nói nào lại khơi dậy nhiều cảm hứng đến thế ! Như vậy thì hình ảnh của anh bộ đội Tây Tiến có trở nên quái đản không ? Không đâu ! Đó chính là hình ảnh oai hùng của anh “ Vệ trọc ” nổi tiếng một thời rét nên tóc rụng, vả lại, cái cách nói đoàn quân không mọc tóc ấy phần nào cũng dựng nên hình ảnh người tráng sĩ với dáng dấp thật hùng dũng và hiên ngang. Quân không mọc tóc, quân lại xanh màu lá, màu xanh ấy hoàn toàn có thể do cành lá trang, nhưng đa phần là do sốt rét rừng. Những cơn sốt rét ghê gớm đã để lại ấn tượng thâm thúy cho người chiến sỹ. Ta cảm động trước hình ảnh người sĩ Tây Tiến, và chợi nhớ đến hình ảnh người chiến sỹ trong một số ít bài thơ đương thời :
Khuôn mặt đã lên màu bệnh tật ,
Đâu còn tươi nữa những ngày qua .
Người lính Tây Tiến cũng chịu đựng những cơn sốt rét ghê gớm ấy, thế nhưng, nó không làm nhụt đi ý chí của người chiến sỹ mà ngược lại họ càng chiến đấu dũng mãnh hơn, kiên cường hơn, quân xanh màu lá nhưng vẫn dữ oai hùm. Cái khí phách hào hùng của người chiến sỹ Tây Tiến được ghi lại bằng sự so sánh cân đối. Nếu ở khổ thơ trên, người lính chịu sự đe doạ của cọp thì họ cũng chiến đấu với niềm tin quả cảm của một chúa sơn lâm như vậy. Câu thơ sau nâng đỡ câu thơ trước vút bay lên như ánh hào quang của phẩm chất người lính Tây Tiến. Miêu tả khí thế chiến đấu hào hùng của người thắng lợi một sự so sánh như vậy, Quang Dũng thực sự đã hiểu người lính và đã hòa đồng với họ. Chiến đâu dũng mãnh như vậy, nhưng người lính Tây Tiến vẫn có đời sống tâm Thành Phố Hà Nội rất là tinh xảo :
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Thành Phố Hà Nội dáng kiều thơm .
Người chiến sỹ ra đi từ những mái trường, chiến đấu nhưng vẫn không quên hậu phương. Phía trước là trận đánh, tình cảm biểu lộ qua giấc mộng, có thực, có mơ. Dáng kiều thơm gợi nên cái hình dáng yêu kiều của người con gái Thủ đô, chữ thơm được dùng với nghĩa như “ sắc nước hương trời ” vậy ! Người chiến sỹ của Quang Dũng ra đi, mang theo cả phong thái hào hoa của người người trẻ tuổi tri thức, cái phong thái đã giúp người chiến sỹ sống bằng đời sống tâm lí đa dạng và phong phú sau mỗi trận đánh ác liệt .
Cái đời sống tâm hồn ây là nguồn động lực giúp người lính liên tục chiến đâu để giành lây độc lập, tự do cho Tổ quốc thân thương. Và cũng do đó, người chiến sỹ đồng ý sự hi sinh :
Rải rác biên cương mồ viễn xứ
Chiến trường đi chẳng tiếc ười xanh .
Cứ thử làm việc làm tách hai câu thơ thành từng câu một. Ôi ! Cái ấn tượng bi thảm đên vô cùng mà câu thơ đầu mang đến thật can đảm và mạnh mẽ. Không hiểu sao, cứ mỗi lần đọc đên câu thơ này là tôi lại chìm vào trong suy tưởng và nước mắt cứ rưng rưng ! Trên con đường gồ ghề xa thẳm của miền núi rừng biên giới đoàn quân Tây Tiến cứ đi và nhiều lúc có những con người phải tách ra khỏi đội hình. Những nấm mộ của người chiến sỹ mọc lên. Câu thơ thật là bi thảm. Nhưng câu thơ sau như một lực nâng vô hình dung, đã đưa câu thơ đầu lên cao, cái thảm giờ đây đã trở thành bi tráng. Nó bi tráng và hào hùng bởi Quang Dũng nói được một điều cốt lõi trong nhân cách của người lính : biết hi sinh, biết khó khăn nhưng vẫn cứ ra đi giải phóng quê nhà. Họ ra đi chẳng tiếc đời xanh, bởi quãng đời tươi đẹp ấy đã hiến dâng cho một lí tưỏng cao đẹp : chiến đấu vì Tổ quốc. Họ ra đi và ngã xuống thanh thản không một chút ít vướng bận, cái chết được xem nhẹ tựa lông hồng :
Áo bào thay chiếu anh về đất
Sông Mã gầm lên khúc độc hành .
Cách dùng từ áo bào của Quang Dũng làm cho câu thơ trở nên cổ kính, áo bào chứ không phải chiến bào ; người chiến sỹ như những danh tướng thời xưa da ngựa bọc thây là một điều vinh quang. Cũng như vậy, người lính coi việc hi sinh trên mặt trận là một nghĩa vụ và trách nhiệm thiêng liêng. Người chiến sỹ Tây Tiến ngã xuống và thanh thản về đất. Đất sinh ra anh và lại tiếp đón anh về sau khi làm tròn nghĩa vụ và trách nhiệm. Anh về đất như một hành vi tựu nghĩa của những anh hùng. Mở đầu bài thơ là hình ảnh sông Mã, kết thúc bài thơ vẫn là tiếng gầm thét của dòng sông này. Dòng sông tiễn anh ra đi chiến đấu lại đón anh về :
Tây Tiến người đi không hẹn ước
Đường lên thăm thẳm một chia lìa
Ai lên Tây Tiến mùa xuân ấy
Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi .
Quang Dũng chứng minh và khẳng định lại một lần nữa cái ý chí quật cường ra đi là không trở lại. Đó cũng là ý chí quyết tâm của cả một thế hệ, của một thời đại .
Những khó khăn, hi sinh của cuộc kháng chiến là những kỉ niệm không hề quên. Sẽ không khi nào còn có lại thời kì gian nan đến mức ấy và cũng hào hùng đến mức ấy. Và cũng khó hoàn toàn có thể có được bài thơ Tây Tiến thứ hai .

Xem các bài tham khảo khác tại đây:

Bài tham khảo số 2

Bài tham khảo số 3

Loigiaihay.com