cang thang 1

Rau mùi (Ngò rí): Từ gia vị đến vị thuốc chữa sởi hiệu quả

Tin tức tổng hợp

Trong nền ẩm thực dân tộc, có một loại gia vị đã trở nên vô cùng quen thuộc với tất cả mọi người, hầu như có thể bắt gặp hàng ngày, đó chính là cây Rau mùi, hay còn gọi Rau ngò. Hành ngò đã trở nên một cặp gia vị không thể thiếu trong nhiều món ăn. Cả 2 loại cây ấy đều là những vị thuốc trong vườn nhà. Và ngày hôm nay, trong bài viết này, YouMed sẽ cung cấp cho bạn đọc cái nhìn toàn cục về Rau mùi, một món gia vị – một vị thuốc đầy thú vị nhé.

1. Đặc điểm, phân bổ của cây Rau mùi

1.1. Đặc điểm của cây

Rau mùi (Coriandrum sativum L.) thuộc họ Hoa tán, được biết đến với những cái tên khác như Rau ngò, Ngò rí, Mùi ta, Nguyên tuy, Hồ tuy…. Rễ cây là rễ cọc, thô, hơi sần, dài trung bình 10cm. Từ rễ chính mọc ra nhiều rễ nhỏ, các rễ rất dễ đứt. Rễ ăn cạn, chịu úng kém.

Cây thân thảo nhỏ, cao khoảng chừng 30 – 60 cm tùy chăm bón hoặc đất trồng. Thân cây tròn xốp, có nhiều đốt, ở mỗi đốt mang lá và cành. Tán rộng 20 – 40 cm. Vỏ thân màu xanh, hơi tím. Phần gốc có màu sậm hơn phần ngọn, ruột thân màu trắng lốp .

Lá Rau mùi màu xanh, mọc ra từ gốc, có cuống dài. Các lá ở dưới khía thành phiến hình trái xoan, có răng, các lá ở trên xẻ tua. Hoa rau mùi nhỏ, hình tán, có 3 – 5 hoa nhỏ, màu hồng hơi tím,xanh nhạt, hay trắng tùy giống. Hoa có 5 cánh, không đều nhau, có 5 tiểu nhị, 5 lá dài và 2 vòi nhị, còn những tán hoa sau chỉ có hoa đực.

Quả của nó hình cầu, khi còn non màu xanh nhạt, bóng láng, khó ngửi. Khi chín màu vàng rơm hay nâu sáng tùy thứ và có mùi thơm, với một đầu hơi nhỏ còn đầu kia phẳng phiu ( người ta hay gọi nhầm đây là hạt vì nó nhỏ, chỉ khoảng chừng 3 – 5 mm ) .
Rau mùi được trồng rất nhiều để làm gia vị

1.2. Nguồn gốc, phân bố Rau mùi

Rau mùi mọc hoang dại ở vùng Địa Trung Hải, nó là một trong những loài cây cối truyền kiếp nhất trên quốc tế. Và thật ra không chỉ riêng ở nước ta, mà ở rất nhiều nước, nó cũng là một thứ gia vị thông dụng. Khoảng 1000 năm TCN, nó đã được dùng làm vật thờ cúng trong những ngôi mộ của người Hy Lạp .
Trên quốc tế, Rau mùi với đặc tính dễ thích nghi, phân bổ ở nhiều nơi từ vùng Nhiệt đới, Á nhiệt đới, tới vùng Địa Trung Hải, Trung Á. Ở những nơi khí hậu nhiệt đới gió mùa, cây tăng trưởng tốt, được người ta trồng với quy mô lớn để làm gia vị, chế biến món ăn, làm thuốc và cả lấy tinh dầu mùi .
Tại Nước Ta, cây xanh khắp từ Bắc vào Nam. Nó được trồng bằng quả vào mùa thu đông. Đây là loại cây ưa đất kiềm, mát, dễ hút nước. Đất phải được làm cho tơi xốp và có đủ ánh sáng. Những nơi đất sét dính và nhiều bóng râm không thích hợp cho cây tăng trưởng .
Rau mùi là loại gia vị rất phổ biến và có nhiều công dụng chữa bệnh

2. Bộ phận dùng, thu hái, chế biến, dữ gìn và bảo vệ của Rau mùi

Người ta dùng hàng loạt cây Rau mùi từ thân, lá, quả, rễ .
Cây hoàn toàn có thể thu hái quanh năm, từ khi trổ bông đến khi quả chín khoảng chừng 25 – 30 ngày. Quả chín tới đâu thu hái tới đó cho khỏi rụng quả. Khi hái thì hái toàn tán, phơi cho khô rồi đập lấy quả, liên tục phơi cho khô và dữ gìn và bảo vệ tránh ẩm. Khi khô, quả mùi mất mùi hôi và trở thành thơm thoải mái và dễ chịu. Phần thân, lá, rễ hoàn toàn có thể dùng tươi, hoặc phơi khô để dùng lâu bền hơn .
Bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ẩm, tránh ánh nắng trực tiếp .

3. Thành phần hóa học trong cây Rau mùi

Theo nghiên cứu, trong quả mùi chứa:

  • 0,3 đến 0,8 có khi tới 1% tinh dầu.
  • 13-20% chất béo
  • 16-18% chất protein
  • 38% xenluloza
  • 13% chất không nitơ.

Trong tinh dầu, người ta lại thấy có 70-90 % linalola quay phải ( còn gọi là coriandrola, 5 % d.pinen, limonen, tecpinen, mycxen, phelandren, một chút ít geraniola và bocneola ) .
Ngoài ra, rau mùi chứa hàm lượng cao axit béo omega 3 và omega 6, nhiều chất chống oxy hóa, và những vitamin như A, B1, B2, C, …
Hạt mùi già rất thơm và cũng được sử dụng để làm thuốc

4. Công dụng của Rau mùi

Rau mùi có vị cay, tính ấm, nó tác dụng mạnh vào vùng phổi, tiêu hóa. Nó được biết đến với những công dụng sau:

4.1. Làm cho sởi mọc

Đây là một trong những tính năng điển hình nổi bật của Rau mùi, được ứng dụng trong dân gian từ thời xưa. Sau đây là bài thuốc chữa trẻ lên sởi mà gặp gió lạnh, sởi không mọc được :

Sử dụng Rau mùi 1 nắm sắc cho trẻ uống lúc còn nóng, đắp chân cho ra mồ hôi, sởi sẽ mọc tiếp.

Ngoài ra hoàn toàn có thể dùng 1 nắm lá mùi tươi giã nát, chưng nóng, hoặc một nắm quả Mùi khô giã dập, chế thêm ít rượu, chưng nóng, rồi lấy vải thưa gói lại. Đem xát cho trẻ từ đầu xuống thân mình, tay chân, sởi sẽ mọc đều .

4.2. Hỗ trợ tiêu hóa, chữa đầy bụng, khó tiêu

Sau khi ăn, bụng đau lâm râm, bí đầy không tiêu, buồn nôn. Khi đó người ta lấy Rau mùi 1 nắm, Vỏ quít 8 – 10 gr, tổng thể bỏ vào sắc lấy nước uống .

4.3. Rau mùi chữa hôi miệng, sâu răng, đau răng

Citronelol và 1 số ít chất trong Rau mùi có tính năng kháng khuẩn mạnh, lá và hạt rau Mùi còn có tinh dầu giúp khử mùi hôi, chữa sâu răng, viêm nhiễm răng miệng. Có thể lấy lá rau Mùi đâm nát lấy nước súc miệng .
Rau mùi chữa hôi miệng

4.4. Làm sáng mắt

Trong rau Mùi chứa vitamin A, C và những chất chống lão hóa sẽ giúp cải tổ thị lực, giảm thực trạng thoái hóa điểm vàng, làm dịu mắt cho những ai thường phải ngồi máy tính nhiều .
>> Xem thêm : Vitamin A : Đừng bỏ quên loại vitamin quan trọng này !

4.5. Chữa trĩ

Bài thuốc này đã có trong dân gian từ lâu. Người ta lấy quả Mùi, đem đốt và hun khói vào hậu môn, búi trĩ bị sa sẽ từ từ thu vào bên trong .

4.6. Chống viêm sưng, trị mụn

Nhờ đặc tính tiêu viêm, kháng khuẩn nên rau Mùi chống viêm sưng, trị mụn trứng cá, mụn bọc khá hiệu suất cao. Người ta sẽ lấy nước cốt Rau mùi chấm vào chỗ vết thương, sẽ thấy công hiệu khá rõ .

4.7. Giúp kiểm soát đường huyết

Thử nghiệm chiết xuất hạt rau ngò rí trên chuột có đường huyết cao với liều lượng 20 mg / kg, sau 6 giờ lượng đường trong máu đã giảm xuống 4 mmol / L và lượng insulin được giải phóng cũng tăng lên. Hiệu quả này tương tự với tính năng của thuốc điều trị bệnh tiểu đường Glibenclamide .

4.8. Giảm Cholesterol, giúp bảo vệ tim mạch

Thử nghiệm trên chuột cho thấy khi tiêu thụ rau Mùi, lượng Cholesterol LDL đã giảm, khi LDL tăng cao sẽ dẫn đến những rủi ro tiềm ẩn bệnh tim mạch, xơ vữa mạch máu, đột quỵ, …

4.9. Ngăn ngừa ung thư

Trong rau Mùi chứa hàm lượng cao hợp chất flavonoid, đặc biệt quan trọng là myricetin và apigenin. Những chất này có tính năng chống oxy hóa mạnh, giúp bảo vệ những tế bào trong khung hình khỏi sự tiến công của những gốc tự do gây biến đổi gen .

4.10. Làm giảm căng thẳng

Một số nghiên cứu và điều tra trên động vật hoang dã cho thấy chiết xuất rau ngò rí có công dụng giảm lo âu, xoa dịu trạng thái stress ở thần kinh TW. Hiệu quả có được gần như thuốc an thần Diazepam .
Ngò rí có thể làm giảm căng thẳng, lo âu

4.11. Kích thích ham muốn tình dục

Từ ngày xưa, trong một số phương thuốc cổ truyền của Ấn Độ hay dân vùng Địa Trung Hải, đã có sự xuất hiện của rau Mùi để cải thiện ham muốn tình dục.

4.12. Trị rối loạn kinh nguyệt

Rau Mùi giúp cân đối nội tiết tố trong khung hình phụ nữ, điều này đưa đến công dụng điều hòa kinh nguyệt cho những chị em .

4.13. Trị giun

Bài thuốc trị giun kim : Hạt mùi tán nhỏ, trộn với trứng gà luộc, chế thêm ít dầu mè, giã nhuyễn làm viên thỏi, đem nhét hậu môn vào lúc buổi tối và để suốt đêm. Làm liền 3 đêm sẽ thấy tác dụng .

5. Một số quan tâm khi sử dụng rau Mùi

  • Rau Mùi có thể dùng ăn hằng ngày, sắc nước uống hoặc uống nước ép.
  • Khi dùng cho một số đối tượng đang dùng thuốc điều trị Tăng huyết áp, đái tháo đường nên cẩn trọng nếu không sẽ dẫn đến sự giảm đường huyết hay huyết áp quá mức. Những người huyết áp thấp, đường huyết thấp, phụ nữ có thai hay những người bị bệnh gan không nên dùng rau Mùi.
  • Rau Mùi nếu dùng quá nhiều có thể sẽ đưa đến những tác dụng phụ như đau bụng, chóng mặt, buồn nôn,… Một ngày chúng ta chỉ nên sử dụng khoảng 10 – 20gr thân lá không quá 4 – 10gr quả. Và cũng không nên sử dụng liên tục trong thời gian quá dài.

Rau Mùi có rất nhiều công dụng, rất phổ biến trong các món ăn hằng ngày. Đó cũng là điểm rất hay trong phong cách ẩm thực của người dân. Tuy nhiên để sử dụng điều trị hay dự phòng bệnh, cần có sự tham khảo ý kiến từ thầy thuốc. Rất mong nhận được những phản hồi cũng như sự đồng hành của các bạn ở những bài viết kế tiếp. YouMed luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn!